Cầu Khum là một trong năm cây cầu (còn ba) đặc trưng của đất Hà Tây xưa.

Huyện Thạch Thất, thuộc Hà Tây cũ vốn là một vùng đất ven đô trước đây, từng được biết đến với nhiều di tích nổi tiếng như chùa Tây Phương, đình Yên Thôn, chùa Bảo Quang, đền Đỗng Hoa và cầu Khum.

Cầu Khum có hình dáng rất tương đồng với chùa Cầu ở Hội An.

Cây Khum nằm ở phía đông của làng Yên thuộc xã Thạch Xá, tiếp giáp với trục đường giao thông liên xã Thạch Xá – Hữu Bằng, cầu nhìn đối diện với đền Đỗng Hoa, với lối kiến trúc kiểu Thượng Gia Hạ Kiều tức là trên là nhà, dưới là cầu. Công trình này bắc qua một ngòi nước chảy từ Hương Ngải, Canh Nậu, đồng Bùi ra sông Tích.

Công trình này bắc qua một ngòi nước chảy từ Hương Ngải, Canh Nậu, đồng Bùi ra sông Tích.

Phần Thượng gia dài trên 12m, chia làm 5 gian, 2 dĩ, gian giữa dài 3,5m, các gian biên dài 2m. Chiều ngang các vì kèo không bằng nhau, gian giữa rộng khoảng 5,5m, các gian biên thu hẹp dần ra 2 đầu nhà. Hai đầu chỉ rộng khoảng 4m. Gian giữa cao, thấp dần ra 2 đầu hồi. Nhìn từ xa, cầu giống như một chiếc thuyền nan úp nên được gọi là cầu Khum.

Tạo hình cầu giống như một chiếc thuyền nan úp nên được gọi là cầu Khum. Ảnh: Triệu Chiến

Nhà Thượng Gia được làm bằng gỗ tứ thiết, có 2 hàng cột cái, 2 hàng cột quân. Các vì liên kết bằng kèo suốt, có đà nối 2 ngọn kèo, xà nách nối cột cái với cột con. Hai bên sườn gian giữa bịt kín làm ban thờ Quan Thần Linh, hai gian biên để trống làm sạp gỗ.

Bên trong cầu Khum là không gian thờ tự rất uy nghi như một ngôi chùa.
Nội thất cơ bản được làm bằng gỗ tứ thiết, kết cấu đậm tính truyền thống.
Nơi thờ tự trên cầu.
Cầu là nơi gặp gỡ của người dân trong thôn. Sập gỗ này là chỗ mọi người ngồi nói chuyện, thưởng trà…

Dưới Thượng Gia là Hạ Kiều có 3 cống được cuốn bằng đá ong đặc trưng của đất Thạch Thất, xếp dạng đẽo múi cam nên kết cấu rất chắc khỏe. Mùa nước thấp, cống giữa rộng gần 3m nên thuyền nhỏ có thể qua được.

Hạ Kiều có những vòm cống được cuốn bằng đá ong.

Hai đầu hồi Thượng Gia xây bít đốc, có 4 cột trụ, giữa cuốn cửa tò vò. Phía trên có ô lõm, gờ chỉ, đắp vẽ hoa lá, triện rút, đầu trụ lồng đèn, tạo tác rất tinh xảo.

Mặt đứng một đầu hồi cầu Khum.

Người dân trong làng không biết tuổi thọ của cây cầu là bao nhiêu, chỉ biết cây cầu được sửa chữa năm Ất Hợi 1935, trong đó phần Hạ Kiều được làm lại hoàn toàn. Năm 1948, giặc càn quét qua và đốt cầu, dân làng đến dập lửa cứu chữa, các vết cháy xám đen còn lại đến nay.

Đầu hồi còn lại vẫn còn số năm 1935 ghi lại thời điểm sửa chữa.

Theo truyền lại thì khu vực Tam thôn xưa có 2 cây cầu kiểu Thượng Gia – Hạ Kiều. Ở phía tây là cầu Bạch Đa, cầu bắc qua chỗ hẹp nhất của đầm Chàng – trên đường đi ra đường cái quan. Ở phía đông Tam thôn là cầu Khum thuộc làng Yên. Ngày xưa cả vùng xứ Đoài có 5 cây cầu kiểu Thượng Gia Hạ Kiều. Đó là cây cầu ở Đường Lâm bắc qua một nhánh của sông Tích, hai cầu ở chùa Thầy và 2 cầu ở Tam thôn. Ngày nay chỉ còn lại 3 cây cầu kiểu này là cầu Khum ở làng Yên và Nhật Tiên Kiều, Nguyệt Tiên Kiều ở chùa Thầy.

Cảnh quan xung quanh cây cầu rất đẹp, mang đậm nét kiến trúc Bắc Bộ xưa.

Cầu Khum (còn có tên khác là cầu Mới) là một công trình cầu cổ độc đáo còn lại ở huyện Thạch Thất, quanh năm soi bóng xuống ao đền. Đây không chỉ là địa danh tâm linh, còn là nơi gặp gỡ của người dân trong thôn mỗi dịp lễ lạt quan trọng.

Người dân trong thôn thường chọn đây như một nơi để gặp gỡ bàn việc chung tại địa phương.
Tinh thần như một ngôi đình trên mặt nước.
Hệ mái của cầu.
Trải qua gần 90 năm từ ngày cải tạo, cầu cũng đã ít nhiều xuống cấp.
Hệ kết cấu sử dụng các vì liên kết bằng kèo suốt, có đà nối 2 ngọn kèo, xà nách nối cột cái với cột con
Một cây cột cái tại cầu Khum.
Theo người dân cho biết, cầu hiện còn rất khỏe do sử dụng vật liệu tốt.

Ảnh:
Triệu Chiến

Nội dung:
TTH

Xem thêm
Thổ Hà trong dòng chảy biến đổi làng quê Bắc Bộ