Wang Shu: Kiến ​​trúc của tôi cố gắng duy trì sự liên tục về văn hóa

Wang Shu (sinh năm 1963, Ürümqi, Tân Cương) lấy bằng Thạc sĩ Kiến trúc tại Học viện Công nghệ Nam Kinh, nay là Đại học Đông Nam, năm 1988. Sau đó, ông đã dành một thập kỷ tại Học viện Mỹ thuật Chiết Giang ở Hàng Châu để nghiên cứu và thử nghiệm nhiều dự án nhỏ. Năm 1997, Wang Shu mở Xưởng kiến ​​trúc cùng vợ – Lu Wenyu. Cùng năm đó, ông quay lại trường để theo học tiến sĩ tại Đại học Đồng Tế ở Thượng Hải .

Sau khi tốt nghiệp năm 2000, Wang Shu được mời trở lại Hàng Châu để giảng dạy tại Học viện. Ông và Wenyu đã thiết kế cơ sở Xiangshan mới của Học viện (Giai đoạn I & II, III từ 2002 – 2013), gồm 30 tòa nhà học thuật. Năm 2007, kiến ​​trúc sư được bổ nhiệm làm Trưởng khoa tại Trường Kiến trúc của Học viện.

Wang Shu và Lu Wenyu |  Vladimir Belogolovsky trong cuộc trò chuyện với kiến ​​trúc sư WANG Shu |  STIRworld
Wang Shu và Lu Wenyu. Ảnh: Iwan Baan

Năm 2012, ông trở thành công dân Trung Quốc đầu tiên nhận Giải thưởng Pritzker danh giá trong ngành Kiến trúc. Bảo tàng Lịch sử Ninh Ba do ông thiết kế, được nhiều kiến ​​trúc sư trong nước đánh giá là công trình kiến ​​trúc quan trọng nhất ở Trung Quốc, xây dựng năm 2008 – thời điểm diễn ra Thế vận hội mùa hè Olympic Bắc Kinh, trong bối cảnh hầu hết các địa điểm quan trọng liên quan đến sự kiện đều do các kiến ​​trúc sư nước ngoài thiết kế. Tòa nhà sử dụng vật liệu gạch và ngói tái chế tuyệt đẹp, gom về từ các ngôi làng cổ bị phá hủy trong khu vực. Công trình đại diện cho một bước ngoặt đối với kiến ​​trúc Trung Quốc, đề xuất một cách tiếp cận hoàn toàn hiện đại nhưng không làm mất đi yếu tố lịch sử của địa phương.

Các dự án quan trọng khác của Amateur Architecture Studio bao gồm Bảo tàng Lin’an ở Hàng Châu (2020), Khu phức hợp Văn hóa Phụ Dương ở tỉnh An Huy (2017), Tái sinh ngôi Làng Wencun ở tỉnh Chiết Giang (2012-16), và Thư viện Cao đẳng Ôn Chính thuộc Đại học Tô Châu (2000). Tất cả đều được coi là khởi đầu cho Chủ nghĩa Hiện đại thuần túy hay đúng hơn là Chủ nghĩa Tân hiện đại ở Trung Quốc.

Cơ sở Xiangshan, Học viện Nghệ thuật Trung Quốc, Hàng Châu, Giai đoạn II, 2004-07 |  Vladimir Belogolovsky trong cuộc trò chuyện với kiến ​​trúc sư WANG Shu |  STIRworld
Cơ sở Xiangshan, Học viện Nghệ thuật Trung Quốc, Hàng Châu, Giai đoạn II, 2004 – 2007. ẢNh: Iwan Baan

Đoạn phỏng vấn dưới đây với Wang Shu sẽ làm rõ một phần những góc nhìn và quan điểm làm nghề mà Amateur Architecture Studio theo đuổi

Cơ sở Xiangshan, Học viện Nghệ thuật Trung Quốc, Hàng Châu, Giai đoạn II, 2004 - Bản phác thảo do Wang Shu vẽ từ trái sang phải không ngừng trong khoảng thời gian bốn giờ |  Vladimir Belogolovsky trong cuộc trò chuyện với kiến ​​trúc sư WANG Shu |  STIRworld
Cơ sở Xiangshan thuộc Học viện Nghệ thuật Trung Quốc ở Hàng Châu, giai đoạn II, 2004.
Bản phác thảo do Wang Shu vẽ từ trái sang phải liên tục trong 4 giờ đồng hồ. Ảnh: AAS

Có đúng là các kiến ​​trúc sư cộng sự của ông không đến studio trước giờ ăn trưa, để buổi sáng chỉ có ông và Lu Wenyu suy nghĩ và thảo luận?

Vâng. Thường thì chúng tôi bắt đầu ngày mới bằng việc uống trà (cười), thi thoảng tỉa tót và trồng cây trong vườn. Tôi vẽ và chúng tôi thảo luận về các thiết kế gần đây của văn phòng. Lu là người duy nhất chỉ trích công việc của tôi nhưng chúng tôi cảm thấy thoải mái. Hiện tại, có 10 kiến ​​trúc sư, bao gồm cả tôi và Lu, tất cả các cộng sự đều là kiến ​​trúc sư bản địa. Trong quá khứ, văn phòng từng có một số người nước ngoài. Không ai trong số họ là sinh viên, chúng tôi cũng không có kế hoạch mở rộng nhân sự vì quy mô văn phòng hiện đủ lớn để thực hiện bất kỳ dự án nào và kiểm soát được chất lượng của từng công trình. Tôi nghĩ, chúng tôi không cần phải làm nhiều dự án cùng một lúc, thực tế không để làm gì.

Ông và Lu đều lớn lên ở Tân Cương. Tại sao sau đó ông quyết định chuyển đến Hàng Châu để bắt đầu sự nghiệp?

Đó là quyết định của tôi. Hàng Châu là một thành phố nổi tiếng ở Trung Quốc về cảnh đẹp, thơ văn cổ kính và hội họa. Đây là thành phố đẹp nhất ở Trung Quốc về thiên nhiên và cảnh quan. Thành phố bên hồ này luôn ở trong trái tim tôi. Sau năm 2000, sau khi hoàn thành chương trình Tiến sĩ tại Đại học Đồng Tế ở Thượng Hải, mọi người đã rất ngạc nhiên khi tôi quay trở lại Hàng Châu, nơi chúng tôi đã sống kể từ khi tốt nghiệp ở Nam Kinh. Chúng tôi không muốn ở lại Thượng Hải vì Thượng Hải không phải Trung Quốc, còn Hàng Châu là Trung Quốc.

Cơ sở Xiangshan, Học viện Nghệ thuật Trung Quốc, Hàng Châu, Giai đoạn II |  Vladimir Belogolovsky trong cuộc trò chuyện với kiến ​​trúc sư WANG Shu |  STIRworld
Cơ sở Xiangshan, Học viện Nghệ thuật Trung Quốc, Hàng Châu, Giai đoạn II. Ảnh: Iwan Baan

Thời sinh viên ở Nam Kinh và những năm đầu sự nghiệp, ông đã quan tâm đến Deconstuctivist. Bạn có thể nói về điều đó?

Vâng, vào năm thứ ba, chúng tôi được giao nhiệm vụ thiết kế một dự án nhà ở giả định. Tôi đã mô phỏng đề xuất của mình trên Fujian Tulou, một cụm các tòa nhà dân cư hình tròn ở tỉnh Phúc Kiến. Tôi thiết kế chúng theo phong cách Deconstructivist (Kiến trúc giải phóng kết cấu). Dự án thu hút rất nhiều sự chú ý. Nó thậm chí còn được đặt tên là dự án Hậu hiện đại đầu tiên ở Trung Quốc.

Ở trường ngày đó luôn có một bộ sưu tập sách và tạp chí kiến trúc định kỳ đến từ khắp nơi trên thế giới. Vì vậy, tôi luôn dễ dàng xem các công trình của các kiến ​​trúc sư hàng đầu Châu Mỹ và Châu Âu. Tôi đặc biệt nhớ các dự án sau của Peter Eisenman , Bernard Tschumi, Wolf Prix, Daniel Libeskind, Aldo Rossi, Mario Botta và những bức tranh thời kỳ đầu của Zaha Hadid. Tôi cũng dành nhiều thời gian tìm hiểu và nghiên cứu thư pháp Trung Quốc được viết theo nhiều phong cách khác nhau – từ hạn chế đến rất biểu cảm, khá giống với các dự án Deconstructivist. Một kiến ​​trúc sư khác thu hút sự chú ý của tôi là Tadao Ando .

Wa Shan Guesthouse, Xiangshan Campus, Học viện Nghệ thuật Trung Quốc, Hàng Châu, Giai đoạn III, 2006-13 |  Vladimir Belogolovsky trong cuộc trò chuyện với kiến ​​trúc sư WANG Shu |  STIRworld
Khu học xá Xiangshan, Học viện Nghệ thuật Trung Quốc, Hàng Châu, Giai đoạn III, 2006 – 2013. Ảnh: Iwan Baan

Điều gì khiến ông từ bỏ hướng đi đó và nỗ lực khám phá tính truyền thống bản địa?

Niềm đam mê với văn hóa Trung Quốc bắt đầu từ khi tôi còn nhỏ, mặc dù không có sự đào tạo hay ảnh hưởng đặc biệt nào từ gia đình. Tôi viết thư pháp khi đang học tiểu học, do chẳng có tài liệu tham khảo cụ thể nên tôi cảm thấy bả thân đã phát minh ra phong cách của riêng mình. Tôi đã luyện tập rất nhiều bằng cách viết các bài thơ Trung Quốc từ đời Đường nhưng ở trường đại học, mọi người xung quanh hầu hết đều bị mê hoặc bởi những ý tưởng phương Tây. Ngược lại, cùng với một người bạn, chúng tôi thích nghiên cứu và thảo luận về tranh Trung Quốc. Ngày đó những học viên khác đều thấy rất kỳ lạ, họ thậm chí còn gọi chúng tôi là đồ điên (cười).  

Khu phức hợp Văn hóa Phụ Dương, Phụ Dương, tỉnh An Huy, 2017 |  Vladimir Belogolovsky trong cuộc trò chuyện với kiến ​​trúc sư WANG Shu |  STIRworld
Khu phức hợp Văn hóa Phụ Dương, tỉnh An Huy, 2017. Ảnh: Iwan Baan

Bảo tàng Ninh Ba và các công trình khác của ông dường như truyền bá khái niệm về một quyền tác giả duy nhất. Ông có thể chia sẻ về sự đa dạng, ẩn danh và tiếng nói trong kiến ​​trúc của ông không?

Tôi theo đuổi khái niệm này trong quá trình học tiến sĩ, thời gian đó tôi làm việc với ý tưởng về kiến ​​trúc ẩn danh. Thư viện Đại học Wenzheng là một ví dụ cho ý tưởng này. Hay như những gì mọi người có thể thấy trong những ngôi nhà truyền thống ở Tô Châu – chúng rất thú vị và đẹp mắt, nhưng không phải theo cách riêng. Chúng là sản phẩm của một ngôn ngữ rất hữu cơ, những thứ thuộc về cấu trúc.

Tôi gọi hệ mặt đứng của Bảo tàng Ninh Ba là kiến ​​trúc được hoàn thiện bởi những bàn tay nhằm đề cao sự đa dạng của kỹ thuật xây dựng. Chúng tôi bố trí vật liệu cũ và mới đứng bên nhau. Đó là một thị trấn nhỏ với cuộc sống của riêng nó, nơi có thể một lần nữa đánh thức ký ức tiềm ẩn về một thành phố được xây dựng trên những ngôi làng cổ đã bị phá hủy.

Bảo tàng Lịch sử Ninh Ba, Ninh Ba, 2008 |  Vladimir Belogolovsky trong cuộc trò chuyện với kiến ​​trúc sư WANG Shu |  STIRworld
Bảo tàng lịch sử Ninh Ba, 2008. Ảnh: Iwan Baan

Hãy chia sẻ về nhà đón khách của ông trong khuôn viên Xiangshan. Mọi người nói rằng họ thường bị lạc khi tới đó. Ông cố ý muốn vậy?

Tôi nhớ mình từng xem thước phim tài liệu về một thành phố cổ ở Maroc mà theo lời kể của người dẫn chuyện thì ở đó có tới 1.000 con phố và ngõ hẻm. Mọi du khách đều bị lạc khi tới đó nhưng cư dân của thành phố thì không bao giờ bị đi lạc. Có rất nhiều dấu hiệu và gợi ý mà họ sử dụng để tìm đường. Tính lịch sử của kiến ​​trúc thể hiện qua thiết kế nhằm gắn kết tổng thể, hướng tới việc sử dụng lâu dài hơn là phục vụ mục đích trước mắt. Vì vậy, khi tôi thiết kế nhà đón khách, Tôi đã tạo ra một công trình có cảm giác thuộc về lịch sử và thời gian, chứ không chỉ đại diện cho mục đích của nó trong thời đại của chúng ta.

Tôi quan tâm đến ý tưởng của ông về việc bố cục – tận dụng lại vật liệu theo cách mới. Vậy bản chất kiến ​​trúc của ông là gì? Chủ yếu về cái gì?

Bản chất kiến ​​trúc của tôi là cố gắng duy trì sự liên tục về văn hóa. Bạn không thể bảo vệ và bảo tồn văn hóa như hiện tại. Chừng đó là không đủ. Bạn phải tìm ra một cuộc đối thoại giữa truyền thống và cuộc sống liên tục thay đổi. Mỗi thế hệ có hiểu biết riêng về truyền thống. Điều quan trọng là phải nhận thức được rằng tất cả chúng ta đang tham gia vào việc sáng tác lại các truyền thống như chúng ta biết – trong cách chúng ta tiếp tục những câu chuyện khác nhau hoặc sáng tác lại và diễn giải ngôn ngữ. Chúng ta có thể không nhận thức được điều đó, nhưng chúng ta đang liên tục sáng tạo lại điều mà chúng ta biết và đã có.

Làm thế nào chúng ta có thể quên đi những khái niệm về bản chất con người như niềm đam mê, sự sáng tạo, tính sáng tạo và tính độc đáo đóng một vai trò quan trọng trong quá trình thiết kế !? Vì vậy, mục tiêu chính của việc bảo tồn truyền thống không phải là theo dõi hoặc sao chép chúng, phải tìm ra những cách thức mang tính xây dựng để đạt được mục đích chính – không cho phép truyền thống và kiến ​​thức cổ điển mất đi. Tôi không quan tâm đến quá khứ và những thứ truyền thống, tôi cũng lưu tâm đến sự khác biệt giữa quá khứ và hiện đại của chúng ta.

Làng Wencun, tỉnh Chiết Giang, 2012-16 |  Vladimir Belogolovsky trong cuộc trò chuyện với kiến ​​trúc sư WANG Shu |  STIRworld
Làng Wencun, tỉnh Chiết Giang, 2012 – 2016. Ảnh: Iwan Baan

Trong 20 năm qua, các kiến ​​trúc sư Trung Quốc đã học hỏi rất nhiều từ các kiến ​​trúc sư phương Tây. Ông nghĩ bài học mà các kiến ​​trúc sư đến từ những nền văn hóa khác có thể học được từ kiến ​​trúc sư Trung Quốc là gì?

Trung Quốc, trong quá trình đô thị hóa liên tục, đã và đang đóng vai trò là cơ sở thử nghiệm quan trọng cho toàn thế giới bằng cách đưa ra cả những ví dụ tích cực và tiêu cực, đặc biệt là đối với các nước đang phát triển. Về kiến ​​trúc, các kiến ​​trúc sư Trung Quốc phải thương lượng giữa các nền văn minh khác nhau, có thể sử dụng những kỹ thuật truyền thống theo cách sáng tạo. Đó là điều chúng tôi cần chia sẻ với kiến trúc sư ở những nước phát triển hơn, nơi mà hầu như phương pháp truyền thống không còn phổ biến.

Cơ sở Xiangshan, Học viện Nghệ thuật Trung Quốc tại Trung Quốc |  Vladimir Belogolovsky trong cuộc trò chuyện với kiến ​​trúc sư Wang Shu |  STIRworld
Cơ sở Xiangshan, Học viện Nghệ thuật Trung Quốc ở Trung Quốc. Ảnh: Iwan Baan

Tác giả
Vladimir Belogolovsky