Kiến trúc sư Junya Ishigami. Ảnh: Archiproducts.

Junya Ishigami

Sự tận tâm với không chỉ tầm nhìn mà còn cả sự nghiệp kiến trúc của cá nhân Ishigami rất có sức truyền cảm hứng. Ishigami nghĩ rằng kiến trúc ngày nay “chưa đủ tự do”, và muốn đa dạng hóa, giải phóng kiến trúc khỏi những suy nghĩ cổ hủ. Ishigami muốn kiến trúc của mình thật mềm mại, khơi gợi cảm hứng ở những hình ảnh ẩn dụ khiêm tốn như đám mây, mặt nước. “Chúng ta cần đem đến nhiều sự đa dạng hơn trong kiến trúc để hiện thực hóa mơ ước của mọi người. Tôi muốn mở rộng kiến trúc tới tương lai bằng cách tạo ra nhiều tiềm năng mới.” – Anh cho biết. Hai công trình của Ishigami ở Paris đã đặt câu hỏi về chính bản chất và mục đích của kiến trúc. Anh là một tiếng nói quan trọng trong một lĩnh vực có nhiều biến số như kiến trúc.

Mô hình triển lãm của Junya Ishigami tại Bảo tàng Fondation Cartier. Ảnh:  Giovanni Emilio Galanello

Tôi đã xem buổi triển lãm của anh tại Trung tâm Pompidou, Paris một vài năm trước. Sự kiện tên là “Lớn, nhỏ như thế nào? Kiến trúc phát triển ra sao.” Đó thực sự là một trải nghiệm tuyệt vời.

Junya Ishigami: Xin cảm ơn. Tôi cũng đang chuẩn bị một sự kiện ở Paris, tại bảo tàng Cartier Fondation mang tên “Giải phóng Kiến trúc”. Đây là sự kiện đầu tiên tôi trình bày những nghiên cứu, quan điểm của cá nhân về kiến trúc. Có những ý tưởng hoàn toàn thuần túy, không phụ thuộc vào thực tế hay giới hạn nào. Triển lãm mới này sẽ trưng bày khoảng 20 công trình thực, một số đã được xây xong, số khác đang thi công.

Kiến trúc có thể được giải phóng như thế nào?

Mỗi thời kỳ được định nghĩa bởi một trào lưu cụ thể trong kiến trúc. Ví dụ, vào thời điểm có trường phái Hiện đại, nhiều công trình đã được xây cho công chúng theo mỗi cách riêng. Nhưng bây giờ ta không phải xây theo kiểu cố định nào nữa. Có rất nhiều phương pháp xây dựng mới. Tôi muốn những công trình của mình thật khác biệt. Tôi nghĩ mục đích của kiến trúc bây giờ là đem tới sự đa dạng bằng việc hướng đến những công trình hay đối tượng cụ thể. Ngoài ra, tôi không nghĩ kiến trúc chỉ dành cho con người. Có thể là cho thiên nhiên, môi trường, động vật, côn trùng, v.v…

Đối với tôi, giải phóng kiến trúc tức là không quá thực dụng hay hình thức, thay vào đó tập trung vào những thứ cụ thể và sáng tạo mọi lúc.

Anh không thấy kiến trúc ngày nay đang cởi mở sao?

Thế chưa đủ. Chúng ta cần giới thiệu thêm sự đa dạng trong kiến trúc để hiện thực hóa mơ ước của mọi người. Tôi muốn kiến trúc của mình tạo ra được những tiềm năng mới.

Chiếc bàn của anh được nhiều người biết đến. Ở chiều dài 9.5m và làm từ những tấm nhôm đơn dày 3mm, chiếc bàn không chỉ tự chống được trọng lượng của nó mà còn mang trên mình 700 kí cây trồng. Ý tưởng này đến từ đâu?

Bắt đầu là một dự án nội thất nhà hàng nhỏ, khi đó tôi được nhờ thiết kế bàn. Quan điểm của khách hàng là phục vụ thật ít người nhưng theo một cách đặc biệt. Ý tưởng là tạo ra một không gian cho những nhóm nhỏ đến thưởng thức trong riêng tư. Nhưng diện tích thì quá nhỏ để thêm vách ngăn, nên tôi đã đề xuất làm những chiếc bàn cực lớn để ngăn chia không gian. Mỗi bàn đều lớn hơn nhu cầu sử dụng thực tế, phần trống còn lại có nhiều chậu cây để che chắn và tạo bầu không khí. Công trình đó là tiền đề cho một dự án sắp đặt, khi đó tôi cơi nới chiếc bàn đến cực điểm. Khu triển lãm có lối vào hẹp, như vậy mọi người lăn chiếc bàn qua đó rồi mở nó ra khi vào trong.

Triển lãm của Junya Ishigami tại bảo tàng Fondation Cartier. Ảnh: junya.ishigami+associates  

Nhân nói đến chiếc bàn, anh từng nói: “Tôi có ý tưởng thể hiện một thứ gì đó rất nhẹ nhàng, gần như một đám mây.” Anh có thể nói rõ hơn không?

Phép ẩn dụ mây có thể là cho hình ảnh mà tôi hay nghĩ đến là mặt nước. Đó là nguồn cảm hứng. Có thể thấy ở mô hình sắp đặt, chiếc bàn trông rất to lớn, nhưng khi chạm vào thì cây cối bắt đầu lay động như nằm trong một cái ao. Ban đầu, tôi định làm chiếc bàn thành một công trình lồng trong công trình khác. Nhưng tôi không muốn làm một hình khối thuần túy với bề mặt đơn giản. Tôi muốn làm kiến trúc trong phòng triển lãm. Nên tôi đã tính cách biến đổi chiếc bàn và khiến nó cân bằng lại với những chậu cây nặng. Chiếc bàn gốc ở nhà hàng rất chắc chắn nhưng để cho buổi triển lãm thì tôi muốn làm ngược lại, làm thật mỏng và nhẹ như một thứ đang trôi nổi trên mặt nước. Tôi thích kiểu kiến trúc mềm mại.

Thiết kế bàn / Junya Ishigami. Ảnh: junya.ishigami+associates  

Anh cũng từng nói: “Tôi muốn tạo ra kiểu kiến trúc chưa từng có trước đây. Tôi muốn thúc đẩy ranh giới xây dựng và kiến trúc.” Anh hãy giải thích về quan điểm kiến trúc của mình?

Ý định của tôi là giải phóng kiến trúc bằng cách tạo ra những hình khối mới. Chúng tôi thường có những công trình rất cụ thể. Khi sáng tạo thêm thì mọi người sẽ có nhiều lựa chọn trải nghiệm hơn. Vậy chúng tôi làm như thế nào? Điều đó phụ thuộc vào mỗi khách hàng hoặc điều kiện xây dựng, công năng. Nhưng ngay cả hai công năng giống hệt nhau cũng có thể tạo ra hai hình khối hoàn toàn khác. Điều quan trọng là kiến trúc sư không ngừng thử thách bản thân. Viện Công nghệ Kanagawa là một công trình mới, thường khi khách hàng và kiến trúc sư cùng nhau làm một văn phòng thì họ đã biết mình muốn gì. Còn tôi thì biết công năng nhưng vẫn sẽ triển khai giải pháp theo hướng khác mọi kì vọng.

Viện Công nghệ Kanagawa. Thực hiện: Vincent Hecht

Một ví dụ khác, khi bây giờ chúng tôi đang làm nhà ở/nhà hàng cho một đầu bếp. Yêu cầu của ông là tạo ra một không gian có vẻ cổ kính, không mới. Thường một công trình sẽ trông mới vì bàn tay người kiến trúc sư. Trong dự án này, chúng tôi dùng đất để xây ngôi nhà, đào một hố bằng cách đắp đất vào những nơi nhà đầu tư muốn xây nội thất, sau đó đổ bê tông. Khi tất cả đã xong, chúng tôi bỏ phần đất thừa, kết quả là một chuỗi hang động. Đó sẽ là một nhà hàng Phép, nên ý tưởng là tạo một bầu không khí giống trong hầm rượu cũ. Điều tôi thích ở công trình là mọi yếu tố đều được cân nhắc kỹ lưỡng, nhưng khi xây dựng thì thấy rằng hình khối tổng quan, chất lượng bề mặt bê tông rất đáng ngạc nhiên. Công năng nhà hàng sẽ rất linh hoạt, thế nên mỗi không gian đều khác biệt.

Trước khi mở văn phòng vào năm 2004, anh từng làm việc ở SANAA. Không khí ở đó như thế nào? Anh đã học được gì từ Kazuyo Sejima và Ryue Nishizawa?

Họ không có phương pháp làm kiến trúc cụ thể nào. Điều họ làm là đặt câu hỏi về kiến trúc. Đó là bài học của tôi.

Anh từng nói: “Kiến trúc thường được ngăn chia bằng tường, nhưng tôi muốn làm một không gian mềm mại, linh hoạt, mới mẻ. Tôi muốn tạo cảm giác mới trong kiến trúc. Không gian mới – hay là sự kết hợp từ bối cảnh, bầu không khí, kết cấu và phong cảnh.” Anh có thể nói về nguồn cảm hứng của mình không? Anh lấy những ý tưởng từ đâu?

Kiến trúc không bao giờ cố định. Môi trường, thời gian hay con người luôn là yếu tố quyết định. Thế nên tôi muốn tạo ra loại kiến trúc với cách khai thác mới để thành quả của mình có thể được tận dụng sáng tạo hơn. Tôi muốn kiến trúc thật mềm mỏng để khai phá thêm tiềm năng.

Anh có nghĩ kiến trúc là nghệ thuật không?

Kiến trúc đến từ cái có quanh ta nhưng nghệ thuật xuất phát từ bên trong. Nghệ thuật là một cách biểu hiện nhưng kiến trúc thì là một giải pháp.

Nhưng chẳng phải anh đã nói mọi giải pháp dù có bị ảnh hưởng từ điều kiện nào, đều xuất phát từ chính bản thân anh?

Nhưng điều đó vẫn không khiến tôi là một nghệ sĩ. Không có miếng đất hay khách hàng nào thì tôi cũng không thể thiết kế một công trình. Nhưng cũng có nhiều nghệ sĩ làm việc độc lập với tác phẩm của mình, họ không cần khách hàng hay dự án. Để kiến trúc được hiện thực hóa thì phải có một mối liên kết chắc chắn với thực tiễn. Thực tế rất căn bản. Kiến trúc chỉ đi ra từ trí tưởng tượng của một người thì chưa đủ.

Anh muốn tự thiết kế loại nhà nào cho mình?

Điều duy nhất tôi biết, đó sẽ không phải một căn nhà trong mơ.

Triển lãm của Junya Ishigami tại Venice Biennale 2008. Ảnh: junya.ishigami+associates

Anh từng nói: “Nếu có cơ hội thay đổi tương lai, tôi sẽ muốn thử“.

Đúng, tôi muốn mở rộng kiến trúc về tương lai bằng cách tạo ra những tiềm năng mới.


Tác giả
Vladimir Belogolovsky