Ảnh: Triệu Chiến

Làng Cự Đà, Hà Nội

Thôn Cự Đà, thuộc xã Cự Khê, huyện Thanh Oai, Hà Nội nằm bên bờ sông Nhuệ, cách trung tâm Hà Nội khoảng 20km về phía Tây-Nam. Đi từ đầu tới cuối làng, không khó để nhìn ra vài nét đặc trưng truyền thống với những tán cây cổ thụ, mái đình, ngôi chùa, cổng làng cùng vài nếp nhà cũ đã bắt đầu đầu vươn cao, thay áo, dần chuyển thành nhà mới theo sự đô thị hoá đang ngày càng thay đổi da thịt những ngôi làng cổ, người dân thôn quê bỗng dưng thành người thành phố.

Quá trình đô thị hoá đang tiến rất gần tới Cự Đà.

Ngoài miến và tương là hai sản phẩm nổi bật từng khiến Cự Đà được biết đến là một làng hai nghề truyền thống thì ở đây từng có hàng trăm ngôi nhà cổ, nhưng nay thấp thoáng đếm được cả làng chưa tới 50 căn vẹn nguyên lối kiến trúc nhà Việt ở vùng đồng bằng Bắc bộ.

Không còn nhiều những nếp nhà cổ.

Nói về quy hoạch thì Cự Đà cùng với Đường Lâm đều là những ngôi làng có thiết kế ngăn nắp và trật tự. Đường làng chạy dọc theo bờ sông, cây xanh được bố trí bên trái, còn bên phải là những căn nhà theo lối xóm dẫn vô. Đường cái như chục xương sống, toả ra nhiều nhánh là các con ngõ nhỏ được đặt tên rất thú vị theo mong muốn của làng. Đầu ngõ có cổng chính, cuối ngõ có cổng dẫn ra cánh đồng, hai bên là hai dãy nhà nằm chủ yếu lưng thấy lưng nhau.

Cổng làng.
Lối vào xóm Ngõ Thí.
Các xóm nhỏ ở Cự Đà được đặt tên rất thú vị.

Nhà cổ ở đây đều được quy hoạch khá tương đồng, thể thực đều chung kiểu cổng có mái che dẫn vào sân, nhà chính quay lưng ra đường, nhà phụ đối diện với nhà chính qua mảnh sân hẹp. Khuôn viên mỗi nhà thường từ 250 – 350m2, nhà chính gồm năm gian dài khoảng 12m, rộng tầm 7m. Trước đây, tường nhà thường là tường bao khuôn viên và không có cửa sổ trổ ra ngõ nên mới hiểu rõ câu “kín cổng cao tường.”

Một căn nhà được xây từ năm 1929, theo ghi chép trên cổng.

Có thời, Cự Đà từng có hàng trăm ngôi nhà cổ nhưng nay đã mất tương đối, vào làng giờ phần nhiều là nhà cao tầng mái tôn hoặc mái bằng lô nhô giữa những con ngõ nhỏ. Những căn nhà cổ còn lại cũng đa dạng cả thấp lẫn cao, nhà thấp thường mang nét đặc trưng nhà dân gian vùng đồng bằng Bắc bộ, còn nhà cao dễ thấy được làm theo kiểu kiến trúc Pháp với các chi tiết phù điêu đắp nổi trên tường, không gian nội thất, cầu thang và hành lang đều lộ rõ nét Âu hoá.

Một căn nhà thấp.
Kết cấu gỗ đặc trưng và những chi tiết điêu khắc đủ thấy đây từng là căn nhà có điều kiện trước đây.
Một căn nhà mang nét kiến trúc Pháp còn xót lại ở Cự Đà.

Đô thị hoá sẽ sớm thôi khiến Cự Đà dần bị bay màu, thế hệ người sống trong làng sau này cũng sẽ khó giữ lại được những giá trị kiến trúc truyền thống nhưng đó là sự tất yếu của một ngôi làng đang ngày càng chuyển mình theo hướng hiện đại hơn.

…Cự Đà xưa đang dần biến mất.

Ảnh:
Triệu Chiến

Nội dung:
TTH

Xem thêm
Nếp nhà người Chăm