Suy tính dựng nhà

Vùng biển hay vùng núi còn có đầy đủ những ngôi nhà nà ná như xưa. Riêng vùng xuôi, ít nhiều bị xáo trộn do đời sống vật chất ngày càng phát triển kéo theo hình thức cũng khác. Hình bóng kiến trúc ngôi nhà tranh cổ truyền vùng xuôi dần chuyển sang những căn nhà tường gạch chát vữa vôi ve, rồi nay là những căn nhà cao lớn nhưng thiếu sân vườn.

Một nếp nhà ở Lạc Nhuế, Hà Nam.

Cho đến bây giờ, thật khó tìm thấy những căn nhà được dựng theo nếp ở xưa để ta có thể hình dung lại được. Việc kế thừa vốn cũ dân tộc cho kiến trúc vùng xuôi chắc hẳn gặp nhiều khó khăn. Có cái nay đã mất hẳn, một tí dấu vết cũng không còn. Nhiều cái khác, trái lại, vẫn dai dẳng, vẫn đầy nhựa sống.

Làm nhà bao giờ cũng là dịp chi tiêu lớn. Ông cha chúng ta vốn nghèo, nên căn cơ, không thể không đắn đo thận trọng. Phải chuẩn bị lắm thứ và rất lâu, bàn bạc chán ra, nhất là bớt ăn bớt tiêu, dành dụm hàng năm bảy năm hoặc hơn. Chủ nhân không vội, có nhiều ngày tháng để suy tính và nhìn dòng ngắm kĩ hết làng trên xóm dưới. Thế nào cũng có một hay nhiều cái nhà để ang áng việc mình, hình dáng cũng thuận mát, dễ coi.

Một nếp nhà ở Lạc Nhuế, Hà Nam.

Bây giờ chúng ta vẽ nháp nhiều phương án, thiết kế nhiều kiểu nhà, tìm cả màu sắc nữa, làm mô hình kĩ lưỡng rồi thậm chí lên cả phương án 3D để dễ nhìn dễ chọn rồi thi công xây dựng. Người xưa cũng nháp, nhưng khác chúng ta ở chỗ họ coi ngay những ngôi nhà đã làm trước đó, như thiên hạ nháp sẵn cho mình, nháp thành nhà hẳn hoi, có tường, có cửa, lại có cả người đang sinh sống ở đấy…thật quá rõ ràng. Chỉ còn việc chọn, chọn kiểu để suy tính việc mình, có thuận tiện thoáng mát không? Phải dùng nhiêu tre? Nhiêu gỗ? Cả tiền nong nữa? Nếu khó, cần tham khảo kĩ hơn, hỏi xem đội thợ nào tốt thì có thể đến tận nơi để xem, rồi hỏi người chủ căn nhà mình tính làm theo, thành thử dù không phải họ hàng thì cũng trước lạ sau quen, làm nhà vô tình lại có thêm bạn hữu.

Xem và hỏi mọi cái, từ tổ chức nhà chính nhà phụ hay lòng nhà và hướng nhà, từ nguồn mua sắm vật liệu…cho đến cổng ngõ, phía nào đào ao và đào nông sâu lấy đất vượt nền, cho đến cây súng, cây vối trồng đâu mát mẻ, mát trên bờ và mát cả con cá dưới ao. Thật khó có phương án diễn hoạ tô màu nào có thể cụ thể hơn như vậy.

Người người liệu lý việc mình đến mức căn cơ nhất. Đời nọ kế tiếp đời kia không ngừng làm nhà, không ngừng cải tiến cách làm. Và suốt nghìn năm, việc sử dụng những vật liệu ngày càng phong phú đấy nhưng bất loại mấy thứ chính đã quá quen rồi, nào tre, gỗ, vôi, đá, nào đất nung, nên ông cha chúng ta có những kinh nghiệm dồi dào về nhiều mặt trong xây dựng

Đồng thời, hỏi hạn học hỏi người mình đã trau dồi, từ đó vun đắp cho sự thiếu thẩm mỹ của mình cũng dễ. Chỉ hình thức ưa nhìn cho đẹp mắt chưa đủ, ý của căn nhà còn phải sâu sắc dễ nghe. Hỏi kỹ rồi ngẫm nghĩ để làm cái nhà sao cho hài hòa, đẹp mộc mạc nhưng chân chất, kín đáo và duyên thầm. Cái đẹp vì thế ngoài nội dung còn phải ấm tình người. Cái đẹp toát ra từ thực tế của chất liệu sử dụng và từ những suy nghĩ lo toan cho tròn mọi việc.

Lối dẫn lên một căn nhà cũ ở Hà Nam.

Làm nhà, ai chẳng muốn có cái nhà đẹp hay ít nhất cũng để coi, mỗi người quan niệm, hình dung một khác. Nhưng dù nhũn nhặn hay căn cơ kín đáo như vừa kể, vẫn dễ quá tay, dẫn tớ phải vay mượn để làm nhà thì không ai muốn. Vì thế mà các cụ ta suy tính trước sau liệu cơm gắp mắm cẩn trọng vô cùng, nên mới có câu làm ruộng ra, làm nhà tốn, tổng kết đã thành lời cửa miệng. Khi làm lấy được và thường là như thế, phần nào có dễ chủ động hơn trong việc kết hợp cả mỹ quan và tiết kiệm. Nhưng cũng đã xảy ra không ít những trường hợp làm xong nhà, chưa đến nỗi thất cơ lỡ vận, nhưng lắm gia đình đã khổ về nợ nần. Khi không tự làm, phải mượn đến thợ ngoài thì chí ít, chủ nhân cũng biết mua sắm, chuẩn bị lấy mọi việc. Rồi khi khởi công, chủ nhà cũng phải tham gia cùng làm, cũng cưa, cũng đục cũng thít nuột mây. Vì thế mà một nếp nhà nhiều khi thi công xong, chủ nhà thuộc lòng từng xăng-ti-mét. Sau ngày dọn vào ở, họ thông tường ngõ tỏ cả căn nhà, vậy nên hỏng đâu vá đó cũng dễ.

Các cụ xưa chủ yếu loại bỏ những cái nặng nề, cộc cỡn hay cái gì kiểu cách phô trương đều khó được ưa chuộng. Vậy nên khi nói đến cái nhà của mình, các cụ thường khiêm tốn lắm. Dường như điều ao ước chủ yếu là nó xuềnh xoàng càng hay, nhưng cốt tử là phải gọn gàng, chắc chắn, ngăn nắp và thoáng mát.

Dân gian xưa vì thế mới kháo nhau, chỗ ở của Yên Đồ chỉ “năm gian nhà thấp”. Lãn Ông chuyển gia đình từ vùng Hải Dương về Xứ Nghệ, đến núi Hương Sơn thì định cư dựng lều nuôi mẹ, nhấn mạnh là cái lều hay mấy gian lợp cỏ. Vui với đạo (các cụ thường nói đến đạo làm người) và tính tình phóng khoáng, rất ghét nên thường xa lánh những cái xu thời, ô trọc. Nngười xưa như muốn lòng phải luôn giữ nếp giản tiện nên cửa nhà cũng thế, thường không diêm dúa. Hoa hòe hoa sói là bày vẽ những cái không cần thiết, đáng chê. Chỗ ở sao cho khang trang gọn ghẽ và phải chăm nom vun vén hàng ngày.

Nói tóm lại, thanh đạm là hơn.


Ảnh:
Triệu Chiến

Nội dung:
TTH

Bài viết nằm trong nội dung cuốn Notes 05
Tham khảo đặt mua tại: http://notes.vn/items/notes-05-pdf/

Zeen is a next generation WordPress theme. It’s powerful, beautifully designed and comes with everything you need to engage your visitors and increase conversions.

Xem thêm
Lăng Khải Định, Huế