Tới thăm bảo tàng kiến trúc của Geoffrey Bawa

Geoffrey Bawa không chỉ là một kiến trúc sư, ông còn là di sản của đất nước Sri Lanka, những giá trị kiến trúc mà ông để lại cho đất nước này đã có ảnh hưởng lớn tới kiến trúc thế giới nói chung và các vùng nhiệt đới nói riêng. Những công trình của ông như những tác phẩm nghệ thuật mà ở đó, nét điêu khắc, tính sáng tạo và kết cấu được thể hiện hài hòa như một họa sĩ vẽ tranh, hầu như rất ít có sự toan tính.

Chính phủ Sri Lanka chủ trương giữ lại toàn bộ các công trình của Geoffrey Bawa trên cả nước và mở cửa để mọi người có thể đến thăm. Từng vệt nắng, nội thất và tinh thần của Bawa vẫn hiện hữu, có lẽ chúng như chưa hề biết việc ông đã đi xa.

Tác giả Đỗ Hữu Tâm có dịp ghé thăm những di sản này, được chụp và cảm nhận những điều mà Geoffrey Bawa để lại cho thế hệ sau. Theo tác giả đánh giá, chuyến đi tới đất nước này đã mang lại nhiều cảm hứng và nhận thức tốt đẹp cho một kiến trúc sư như Tâm. Những thứ thường chỉ được nghe trên lý thuyết hoặc xem qua sách báo về kiến trúc nhiệt đới như hiển hiện tại mỗi nơi mà Geoffrey Bawa đặt công trình.

1. Number 11 / 33rd Lane – Nhà của Geoffery Bawa

33rd Lane là một công trình bao gồm 4 căn nhà gỗ ở một khu phố đã được cải tạo ở Colombo. Ngôi nhà này là minh chứng mạnh mẽ cho 3 điều làm nên một công trình nhiệt đới là hàng hiên, sân trong và không có kính.

Quỹ Geoffrey Bawa đã biến căn nhà thành một bảo tàng lưu trữ có tour giới thiệu hàng ngày, cùng một nhà khách có hai phòng mà khách có thể đặt ở qua đêm.

2. Galleries

Công trình này vốn là văn phòng cũ của ông, sau được cải tạo thành không gian thưởng thức cafe, nhà hàng và phòng trưng bày nghệ thuật.

Ông đã kết hợp kiến trúc thuộc địa với bản địa, sử dụng vật liệu như đá, gỗ ở địa phương và kết cấu mái, thông khí đặc thù với khí hậu gió mùa. Tất cả đều mang tính chất bền vững, rất lâu trước khi chúng trở thành chuẩn quy kiến trúc thế giới, ranh giới đan xen trong – ngoài bất tận, nội thất chất chứa dấu ấn nghệ thuật và may mặc bản địa.

3Chapel for the Good Shepherd Convent / Geoffrey Bawa + Ulrik Plesner

Công trình hoàn thành trong 2 năm 1961-1962, đây là một nhà nguyện nhỏ tọa lạc trên vùng cao Bandarawela – Srilanka, được đánh giá là một trong những công trình phải tới thăm khi đi trên con đường di sản Bawa.

View nhìn ra bên ngoài nhà nguyện.

“Đứng giữa không gian di sản, cảm nhận ánh sáng tràn vào qua những cây thập giá, rồi phủ lên bề mặt vật liệu và đồ vật có tuổi đời hàng chục năm, tôi mới hiểu thêm được khái niệm không gian kiến trúc của một cây đại thụ của thế kỉ 20.” – Tâm chia sẻ.

Một thánh đường của ánh sáng và vật liệu.
Lấy sáng tự nhiên từ trên mái.
Chất cảm vật liệu thể hiện dưới ánh sáng tự nhiên.
Vật liệu bên ngoài của công trình.

4. Heritance Kandalama

Buổi sáng yên bình tại khách sạn.

“Men theo con đường di sản của Bawa, điểm đến tiếp theo của chúng tôi là khách sạn Heritance Kandalama thuộc thành phố Dambulla, miền trung Srilanka. Đây là công trình được thiết kế và xây dựng vào những năm 90 của thế kỉ trước, giai đoạn Bawa lui về thiết kế tại studio riêng ở No.11 House với một nhóm kiến trúc sư trẻ đầy nhiệt huyết.” – Tâm cho biết.

Khách sạn có quy mô rất lớn hướng toàn bộ tầm nhìn ra cảnh quan nhiệt đới tuyệt đẹp ở Sri Lanka.

Với chiều dài hơn gần 2 km chạy men theo triền núi, hướng tầm nhìn ra cảnh quan thiên nhiên tuyệt đẹp của hồ Kandalama rộng lớn, đây là nơi lưu trú không chỉ cho con người mà còn cho nhiều loài động vật hoang dã bản địa khác.

Công trình như hòa vào tự nhiên.
Ranh giới giữa công trình và thiên nhiên dường như bị xóa nhòa ở đây.
Cầu thang hướng góc nhìn ra hồ Kandalama . Tại đó có một tác phẩm điêu khắc là chú chim cú mèo được tạo bởi nghệ sĩ Laki Senanayake.

Tại công trình này, tính dẫn hướng được thấy rất rõ trong kiến trúc của Bawa, dễ nhận thấy điều đó ở những tuyến hành lang bên chạy dài suốt 1.7 km chiều dài khách sạn. Những tuyến hành lang uốn khúc chạy theo địa hình của núi đá, dẫn du khách tới những khung cảnh bất ngờ khác nhau.

Có những lúc là một triền núi với rất nhiều những thân cây cao thẳng vươn mình đón nắng, khi thì lại mở ra cảnh hoàng hôn tím rực mộng mị của hồ Kandalama, hoặc đơn giản chỉ là một hành lang tối dẫn ta tới một khung cảnh thú vị, một sự đan xen giữa thiên nhiên và nhân tạo dưới bàn tay tài tình của một kiến trúc sư bậc thầy.

Những khối đá lớn mọc lên từ sàn từ vách như cách công trình hòa vào cảnh quan vậy.
Một góc cầu thang mở ra khoảng không mênh mông của hồ Kandalama và thảm thực vật xanh tươi phía trước khách sạn.
Từ mọi ban công trong các phòng nghỉ ở khách sạn đều có thể cảm nhận được sự sống của thiên nhiên quanh mình.
Nơi đầu tiên có cảm giác ở gần gũi thiên nhiên và thư thái đến thế.
Sảnh đón của Heritance Kandalama.

Tâm kể thêm: “Tôi chọn phải tới khách này một phần vì đã từng thấy sảnh khách sạn này trong sách. Khi đó với tôi, không gian này rất ấn tượng, tuy nhiên lúc đến đây vào buổi trưa thì hơi thất vọng do khu vực này bé hơn những gì tôi tưởng tượng. Nhưng khi quay lại vào lúc sảnh đã lên đèn thì tôi thực sự bất ngờ, phải đứng hồi lâu để ngắm nhìn vẻ đẹp của nó. Cũng như nhiều nhà phân tích có đánh giá về những kế thừa và tìm tòi của Bawa về những di sản đặc trưng của Dambulla như Sigirya rock hay Dambulla Cave Temple, sảnh chờ như một phần hang động sâu vào trong vách đá với những hình vẽ thủ công tỉ mỉ, nghệ thuật, huyền bí vô cùng.”

Với Tâm, công trình này có ngôn ngữ kiến trúc mạch lạc, kết hợp với sự am hiểu và tận dụng lợi thế của thiên nhiên sâu sắc đã tạo ra không chỉ một khách sạn tuyệt đẹp mà còn là một kiệt tác giai đoạn cuối sự nghiệ của Bawa.

Không gian chiếu nghỉ ở cầu thang bên trong khách sạn.

5. Lunuganga

Lunuganga là ngôi nhà của Bawa ở Bentota, bờ biển Tây Nam Sri Lanka, công trình này là ngôi nhà nổi tiếng nhất của vị kiến trúc sư. Từng góc bên trong Lunuganga đều được thiết kế để tận dụng tối đa vẻ đẹp tự nhiên. Mọi khu vực đều có điểm nhấn riêng vào mỗi thời gian trong ngày, phụ thuộc vị trí mặt trời.

Hiên phía Nam để dùng bữa sáng nhìn ra một miếu thờ Phật ở ngọn đồi phía xa, một bàn ăn trưa nằm dưới cây mít với chiếc chuông lấy từ chùa dùng để gọi nhân viên, một nơi che mát để nghỉ ngơi buổi chiều, khu vực ngắm hoàng hôn có chỗ đặt vài chiếc ghế, và một bàn ăn trong hiên gần tán cây yêu thích của Bawa.

Được biết, sau khi mất, tro cốt của kiến trúc sư Geoffrey Bawa đã được rải trên diện tích hơn 105.000m2 ở Lunuganga.


Ảnh:
Đỗ Hữu Tâm

Nội dung:
TTH

Xem thêm
Diebedo Francis Kere: Xây dựng bằng đất sét…và cộng đồng