Toyo Ito: Tôi xây dựng các công trình có tính bền vững

Kiến trúc sư Toyo Ito sinh năm 1941, sống tại Tokyo. Ông tốt nghiệp đại học Tokyo năm 1965. Khi còn ở trường đại học, ông đã được tiếp cận với lối kiến trúc không đơn thuần chỉ là lý thuyết mà còn là một trải nghiệm đầy cảm xúc, tập trung vào xúc cảm của con người trong không gian. Trước khi thành lập studio kiến trúc của riêng mình vào năm 1971, Ito đã có thời gian làm việc cho các dự án của gia đình và đi du lịch đến châu Âu và Mỹ. Rất nhiều công trình kiến trúc của Toyo Ito đã xuất hiện trên các ấn phẩm quốc tế – Nhà trắng cho chị gái (1976), nhà Silver Hut (1984), Tháp Gió (Yokohama, 1986). Cuối những năm 1990, ông bắt đầu thực hiện nhiều dự án công cộng với quy mô lớn hơn. Các công trình có sự sáng tạo đột phá về không gian đã đưa ông trở thành một trong những kiến trúc sư nổi tiếng thế giới. Văn phòng kiến trúc của ông cũng là nơi đào tạo ra nhiều kiến trúc sư trẻ tài năng. Năm 2013, Toyo Ito đã được trao tặng Giải thưởng Pritzker – giải thưởng cao quý về kiến trúc.

Dưới đây là cuộc trò chuyện với kiến trúc sư Toyo Ito, để hiểu hơn về quá trình làm kiến trúc của ông trong từng giai đoạn phát triển sự nghiệp.


Tôi được biết rằng ngôi nhà của gia đình ông ở Tokyo được thiết kế bởi Yoshinobu Ashihara, một trong số những kiến ​​trúc sư đầu tiên theo chủ nghĩa Hiện đại New York. Ông có thể chia sẻ gì đó không? Và nó có tác động đến quyết định theo học ngành kiến trúc của ông không?

Đúng vậy, khi tôi 16 tuổi, mẹ tôi muốn xây một ngôi nhà gỗ cho gia đình. Ashihara sau đó bắt đầu làm việc cho Breuer ở Mỹ và ngôi nhà của chúng tôi đã trở thành một công trình kiến ​​trúc tiên phong cho chủ nghĩa Hiện đại, được xây dựng bằng bê tông chứ không phải gỗ như ý tưởng ban đầu của mẹ tôi. Tôi còn nhớ rất rõ quá trình này vì tôi cũng đã tham gia thảo luận về thiết kế với Ashihara. Chính sự tương tác với kiến trúc sư Ashihara đã phần nào ảnh hưởng đến quyết định theo học kiến trúc của tôi.

Tuy nhiên vào năm 1984, ngôi nhà đó bị giải tỏa để xây dựng một dự án tòa nhà khác. Khi đó mẹ tôi đã qua đời và tôi quyết định xây một ngôi nhà lớn hơn, Silver Hut (1982-84), cho gia đình của mình. Và sau đó vào những năm 1990, khi bắt đầu thực hiện các dự án quy mô lớn hơn, tôi tập trung nhiều hơn vào việc cố gắng kết nối con người với thiên nhiên thông qua kiến ​​trúc.

Ảnh: Tomio Ohashi

Ở trường đại học, tôi được đào tạo để tuân theo tất cả các nguyên tắc chính của Chủ nghĩa kiến trúc Hiện đại, nhưng khi bắt đầu thực hành, tôi nhận ra rằng Chủ nghĩa Hiện đại có phần chống lại tự nhiên. Điều này khiến tôi băn khoăn rất nhiều và điều tôi muốn làm là dần xóa bỏ sự ngăn cách giữa kiến trúc hiện đại với thiên nhiên.

Nhiều dự án của ông, đặc biệt là Sendai Mediatheque và Nhà hát Đài Trung ở Đài Loan đã khơi dậy khả năng về không gian không giới hạn. Ông có thể chia sẻ về các nguyên tắc chính cho các dự án này và nguồn cảm hứng từ đâu mà có?

Mỗi khi thiết kế một tòa nhà mới, tôi luôn muốn đưa vào đó một không gian thiên nhiên. Ví dụ như Sendai Mediatheque, tôi muốn tạo ra không gian giống như một khu rừng trong tòa nhà đó. Tôi tưởng tượng mình được bao quanh bởi cây cối từ bên ngoài và bên trong, như thể không có ranh giới giữa trong và ngoài. Và ý tưởng của Nhà hát Đài Trung là một hình khối không có biên giới và có thể tiếp tục vô tận. Thường khi xây dựng một tòa nhà, cần phải tuân thủ rất nhiều nguyên tắc để đảm bảo giới hạn và bảo vệ tòa nhà khỏi tác động của các yếu tố ngoại cảnh. Nhưng trong thiết kế của tôi, tôi muốn tạo ra những không gian không bị gò bó, mà hài hòa và như trở thành một phần của tự nhiên.

Công trình Sendai Mediatheque

Ông có thể chia sẻ thêm về quan điểm “không có sự hạn chế trong kiến trúc”, liệu điều đó có phải đã được thể hiện qua những công trình không có mặt tiền kiểu truyền thống mà có cảm giác như một mặt cắt khá lạ mắt?

Khi tôi thiết kế những công trình với suy nghĩ muốn phá vỡ các giới hạn, tôi nghĩ rằng không có phương án nào phù hợp hơn là thiết kế một mặt tiền có khả năng mở rộng vô tận. Và đó là những công trình như mọi người thấy – không phải là một mặt tiền được thiết kế đặc biệt mà hoàn toàn là một mặt cắt. Tôi quan niệm các tòa nhà là hệ thống liên tục, không phải là một vật thể. Và đó cũng là cách để mọi người khám phá các dự án của tôi từ bên trong. 

Ông đã từng nói rằng muốn tạo ra kiến trúc nơi mọi người cảm thấy như đang hòa mình vào thiên nhiên. Ông có thể chia sẻ rõ hơn về mối quan hệ giữa thiên nhiên với kiến trúc theo quan điểm của ông không?

Tôi nghĩ con người là một phần của tự nhiên và về cơ bản, là một loài động vật. Và trong tự nhiên, động vật tự do lựa chọn nơi chúng muốn. Chúng phụ thuộc vào trực giác và bản năng khi lựa chọn môi trường sống. Và con người vốn dĩ cũng hoàn toàn tự do trong lựa chọn nơi ở.

Nhưng nếu nhìn vào kiến ​​trúc Hiện đại thì hoàn toàn ngược lại, vì nó chỉ bao gồm chức năng, hiệu quả, trật tự, chủ nghĩa hợp lý…Mỗi không gian khác nhau có chức năng và hoạt động cụ thể. Tôi thấy điều này gây ra nhiều hạn chế. Nhưng đây là quan điểm cá nhân của tôi – tôi muốn mọi người có thể tự do như động vật trong tự nhiên. Tôi muốn họ được cư xử như họ muốn và tự nhiên như cách họ lựa chọn. Đó là lí do tôi loại bỏ các bức tường càng nhiều càng tốt để làm cho không gian được kết nối và tự do hơn, như thể khi chúng ta ở trong công viên hoặc khu rừng.

Mối quan tâm chính của ông ở thời điểm hiện tại là gì? Ông có đang thực hiện một dự án cụ thể nào nhằm tạo ra bước đột phá tiếp theo không?

Một trong những mối bận tâm của tôi bây giờ là một dự án lớn ở Đại học Công nghệ Nanyang (Singapore), dự kiến ​​hoàn thành trong năm nay. Đó sẽ là một trong những tòa nhà lớn nhất ở châu Á được xây dựng bằng gỗ . Đây là một dự án với rất nhiều thách thức khi sử dụng gỗ công nghiệp chế tạo hàng loạt (MET). Chúng tôi đang sử dụng các thanh gỗ lớn lên đến 6×7 mét. Tôi nghĩ đây là kiểu cấu trúc mà tôi sẽ khó có thể thực hiện được ở Nhật Bản vào lúc này.

Công trình của Toyo Ito tại Đại học Công nghệ Nanyang, Singapore
Bên trong công trình của Toyo Ito tại Đại học Công nghệ Nanyang, Singapore

Việc chuyển đổi từ sử dụng chất liệu bê tông sang gỗ rất thú vị vì ở Nhật, bê tông được coi là niềm tự hào dân tộc và một số kiến ​​trúc sư đã nói rằng họ sẽ không sử dụng bê tông cho các công trình bên ngoài Nhật Bản vì họ không có đủ niềm tin vào nhà thầu và công nhân ở bên ngoài. Nhưng hiện nay bê tông đang bị chỉ trích vì quá trình sản xuất thải ra nhiều CO2 hơn so với việc sản xuất bất kỳ vật liệu nào khác. Đó là một bước ngoặt thú vị. Ông nghĩ sao về điều này?

Không phải là tôi đang rời bỏ việc sử dụng bê tông, hiện chúng tôi có một số dự án ở Nhật Bản vẫn tiếp tục sử dụng chất liệu này. Nhưng càng ngày, chúng tôi muốn sử dụng kết hợp nhiều vật liệu hơn. Trong một số dự án, chúng tôi sử dụng cả bê tông và gỗ. Nhưng theo tôi, ý tưởng của các kiến trúc sư theo chủ nghĩa hiện đại có xu hướng tạo ra những công trình thiếu đi sự kết nối với môi trường xung quanh. Và tôi đi theo hướng xây dựng các công trình có tính bền vững. Tôi luôn suy nghĩ về việc làm thế nào để giảm thiểu ranh giới giữa trong và ngoài, cả về mặt trực quan và trải nghiệm.

Bảo tàng Kiến trúc Toyo Ito trên đảo Omishima. Ảnh: Daici Ano

Về ngôi nhà Silver Hut, hiện tại ông vẫn sống ở đó chứ?

Không. Kể từ khi vợ tôi qua đời và con gái tôi đi lấy chồng, ngôi nhà trở nên quá lớn đối với tôi. Vì vậy, nó đã được tháo rời và xây dựng lại trên Omishima, một hòn đảo nhỏ ở biển Seto. Nơi đây trở thành bảo tàng của riêng tôi, được gọi là Bảo tàng Kiến trúc Toyo Ito, hoàn thành vào năm 2011. Cấu trúc tòa nhà được tái tạo lại, xây dựng bên cạnh tòa trưng bày triển lãm và được sử dụng làm kho lưu trữ và tổ chức hội thảo. Silver Hut được chuyển đổi từ một nhà ở thành một không gian công cộng. Và hiện tại tôi sống trong một tòa nhà chung cư, do Fumihiko Maki thiết kế .

Công trình Silver Hut sau khi được tháo rời và lắp đặt trên đảo Omishima. Ảnh: Iwan Baan

Khi quyết định dỡ bỏ ngôi nhà ban đầu do Yoshinobu Ashihara thiết kế cho gia đình, theo một cách nào đó, đó có phải là một tuyên bố chống lại Chủ nghĩa Hiện đại và khẳng định một lối kiến ​​trúc mới của riêng ông sẽ được hình thành không?

Không. Nó không phải là cách tôi đưa ra khẳng định về lối kiến trúc tôi theo đuổi. Đơn giản là vào thời điểm đó gia đình tôi cần một không gian rộng hơn. Nhưng khi Ashihara đến thăm ngôi nhà Silver Hut mới, tôi đã làm ông ấy rất ngạc nhiên vì cách tận dụng những phần khung sẵn có để thiết kế. Ví dụ như kết hợp khung cửa sẵn có vào căn phòng của mẹ tôi. Tôi đã thực hiện những thiết kế này thể hiện sự tôn trọng đối với ngôi nhà của Ashihara, và bằng cách đó, ngôi nhà vẫn giữ được đúng tinh thần ban đầu.

Căn nhà Toyo Ito thiết kế cho chị gái của mình theo lối kiến trúc của chủ nghĩa Hiện đại. Ảnh: Koji Taki

Cảm ơn ông về những chia sẻ ngày hôm nay. Mong rằng ông cảm thấy hài lòng với buổi phỏng vấn!

(Cười) Phải nói rằng tôi thực sự rất thích thú với những câu hỏi ngày hôm nay. Nhờ đó mà tôi được hồi tưởng lại khoảng thời gian khi tôi còn rất trẻ và mới bắt đầu sự nghiệp của mình. Thông thường, khi tham gia phỏng vấn, tôi thường nhận được những câu hỏi nặng về lý thuyết khiến tôi cảm thấy rất căng thẳng. Nhưng những câu hỏi của ngày hôm nay khiến tôi cảm thấy rất thoải mái và vui vẻ.


Thực hiện
Vladimir Belogolovsky

Không gian Serpentine Pavilion