Toyo Ito từng nói: “Chúng ta phải thay đổi suy nghĩ rằng hiện đại ngăn cách con người với thiên nhiên”. Ông là một trong số những người tham gia vào công cuộc tái thiết sau thảm hoạ động đất Nhật Bản năm 2011 nhưng lại không giành được cơ hội thiết kế lại sân vận động Olympic quốc gia. Năm 2017, Ito thực hiện dự án nhà ở tạm bằng gỗ ở tỉnh Kumamoto. Từ vai trò thiết kế và xây dựng ông trở thành người kết nối. Ito đã có những chia sẻ về hình ảnh của kiến trúc sư trong thời đại dân số giảm cùng không nhiều kỳ vọng về tăng trưởng kinh tế.

Tỏ hợp nhà ở tạm Kitazuka, thành phố Aso, tỉnh Kumamoto.

Moronaga Yuji: Ông đã tạo ra những căn nhà ở tạm như thế nào trong khu vực bị động đất ở Kumamoto?

Toyo Ito: Tôi muốn tạo ra một ngôi nhà tạm ấm áp, không u ám hay buồn tẻ. Thống đốc tỉnh Kumamoto, Kabashima Ikuo, cũng cảm thấy như vậy. 15% trong số khoảng 4.000 ngôi nhà tạm thời được làm bằng gỗ. Vì gần đây có nhiều thảm họa tự nhiên ở Nhật Bản nên chúng ta cần chú ý nhiều hơn đến chất lượng cuộc sống khi có sự cố xảy ra. Tôi muốn nghiên cứu về những khả năng có thể xảy ra đó.

Dự án “Home-for-all” tại tổ hợp nhà ở tạm Mashiki-Kiyama tại thị trấn Mashiki, tỉnh Kumamoto.

Định nghĩa về “ấm áp” của những ngôi nhà này là gì?

Những ngôi nhà được chính thợ mộc địa phương xây dựng từ gỗ Kumamoto, có sự ấm áp của con người hơn nhiều so với khung thép. Chúng tôi tăng khoảng cách giữa các ngôi nhà từ 1,5 lên 2,5 mét, thêm một lối đi xuống phía bên của mỗi ngôi nhà thứ ba. Trước nhà có cửa trượt và hiên. Chúng tôi muốn tạo ra một môi trường nơi cư dân có thể dễ dàng bắt đầu cuộc trò chuyện với những người mà họ không biết, nơi họ có thể thư giãn mà không bị cô lập. Tuy nhiên, chúng tôi không có đủ vật liệu và nhân công để làm hiên cho tất cả các căn nhà.

Ngoài ra, cứ 50 ngôi nhà tạm thời, chúng tôi sẽ tạo ra một không gian cộng đồng gọi là minna no ie (Ngôi-nhà-dành-cho-mọi-người) tất cả 81 không gian này đều được làm từ gỗ, có hiên nhà và phòng khách. Chúng tôi cũng định trồng một cây hoa anh đào trong khu vườn phía trước mỗi căn.

Công trình “Home For All” tại Rikuzentakata. Ảnh: Naoya Hatakeyama
Mặt cắt công trình

Ngôi-nhà-dành-cho-mọi-người là một cái tên thân thiện nhỉ?

Chúng được mô phỏng theo dự án cùng tên được xây dựng ở Đông Bắc Nhật Bản. Ngay sau trận động đất lớn ở phía đông Nhật Bản, tôi đã đến thăm một không gian cộng đồng ở Sendai. Tất cả những gì bên trong đó là những bức tường thép dán giấy, một tấm thảm cũ, một chồng đệm trong góc nhà và một chiếc TV. Tôi nhìn không gian lạnh lẽo này và nghĩ rằng tôi muốn làm một nơi giúp những người mất đi nhà cửa có thể sưởi ấm trái tim cùng nhau, hay nói cách khác, một không gian tái tạo lại cuộc sống của cộng đồng.

Làm một không gian nhỏ nhưng đẹp và thoải mái là công việc của kiến ​​trúc sư. Chúng tôi lắng nghe yêu cầu của các nạn nhân trong vụ thảm họa và làm việc cùng đội xây dựng. Đó là kiến ​​trúc cho mọi người và được thực hiện bởi mọi người. Gỗ và chi phí xây dựng một phần được tỉnh Kumamoto trợ cấp. Sự giúp đỡ đó có được vì tôi là ủy viên của Kumamoto Artpolis, một dự án của tỉnh hoạt động theo hướng phục hồi khu vực thông qua kiến ​​trúc.

Tháng 10 năm 2011 sau 7 tháng xảy ra thảm họa kép sóng thần và động đất diễn ra ở Nhật Bản, dự án “Home For All” đầu tiên đã được xây dựng tại Miyagino-Ku, thành phố Sendai, tỉnh Miyagi. ẢNH: Ito Toru.

Ông là người quyết định làm nhà ở tạm bằng gỗ ở Kumamoto phải không?

Chính phủ có vẻ khá miễn cưỡng và hỏi tại sao chúng tôi không sử dụng nhà làm sẵn. Tôi nghe nói tỉnh Kumamoto cũng đã rất khó xử và tìm cách thuyết phục họ. Đã có trở ngại lớn xảy ra: hai tuần sau trận động đất, công tác chuẩn bị cho việc xây dựng nhà làm sẵn đã gần như bắt đầu. Tôi hiểu rằng họ muốn làm mọi thứ nhanh nhất có thể, nhưng khi bạn nghĩ về việc mọi người sẽ sống trong những ngôi nhà năm hay sáu năm, chúng nên là một nơi đáng sống. So với việc lắp đặt khung thép, xây dựng nhà gỗ mất khoảng một tháng và tốn kém hơn một chút. Tuy vậy những ngôi nhà gỗ dễ sống hơn nhiều. Tôi nghĩ rằng ngay cả khi phải mất thêm một tháng nữa, không gì có thể thay thế cho lợi ích của gỗ.

Nhà thi đấu quốc gia Yoyogi được Kenzo Tange thiết kế Ảnh: Japan Times

Có vẻ như ông tin rằng chung sống và xây dựng cộng đồng là bản chất của nhà ở tạm thời. Bên cạnh đó, tôi nhớ là gần đây anh đã bị loại trong cuộc thi thiết kế sân vận động Olympic quốc gia mới. Ông muốn thể hiện những ý tưởng gì thông qua công trình đó?

Vào thời điểm của Thế vận hội Tokyo 1964, tôi đang học năm thứ tư đại học. Nhà thi đấu quốc gia Yoyogi được Tange Kenzo, giáo viên kiến ​​trúc của tôi, thiết kế và xây dựng đã gây ấn tượng mạnh với tôi. Tôi bị ấn tượng với thiết kế không gian mở giữa hai nhà thi đấu và cách dòng người khéo léo lấp đầy công trình. Cấu trúc của công trình này cũng cực kỳ nguyên bản. Tuy nhiên, thời điểm đó là đỉnh cao đầu tiên của giai đoạn hiện đại hóa Nhật Bản. Còn bây giờ, khái niệm của chủ nghĩa hiện đại đang trên bờ vực phá sản. Trong thời đại kinh tế toàn cầu có rất nhiều tòa nhà cao tầng có hình dáng giống nhau, trong khi cảm giác về địa phương và lịch sử thời kỳ hậu Edo của Nhật Bản đang dần biến mất. Lý do tôi tham gia cuộc thi thiết kế sân vận động mới là để đưa ra một phương án đối lập với tình hình hiện tại này.

3 phương án thiết kế sân vận động Tokyo Olympic 2020

Ông muốn nói lên điều gì thông qua sự đối lập?

Con người không thể chiến thắng cuộc chiến chống lại tự nhiên. Thảm họa tháng 3 năm 2011 đã dạy chúng ta điều đó. Đã có ba chiến lược được đề cao trong kế hoạch tái thiết: làm đập ngăn nước biển lớn đẩy lùi sóng thần, củng cố bờ đê hoặc di dời người dân đến vùng đất cao hơn. Như mọi khi, con người ngạo mạn nghĩ rằng mình có thể kiểm soát thiên nhiên bằng công nghệ. Các đặc điểm địa lý và lịch sử vùng miền bị bỏ qua, trong khi chỉ có một bản kế hoạch duy nhất được thực hiện chính xác ở mọi nơi. Tôi muốn đặt nghi vấn về tính khả thi một lần nữa.

Chính xác ông đã đề xuất những gì?

Sân vận động Olympic quốc gia mới sẽ được xây dựng trong một khu đền thờ bằng gỗ nằm ngay trung tâm của một thành phố lớn. Đó là một khu vực thiêng liêng mà chủ nghĩa tư bản hay quyền lực chính trị không thể xâm nhập. Tôi nghĩ rằng công việc quan trọng nhất khi xây dựng sân vận động là xác định lại bối cảnh lịch sử và địa lý đặc biệt này. Ngoài ra, tôi cũng muốn thêm yếu tố tự nhiên bao quanh sân vận động và tận dụng năng lượng của thiên nhiên càng nhiều càng tốt. Một cách thực hiện được điều đó là tạo ra các dòng nước xung quanh sân vận động. Thiết kế này sẽ cho phép gió trở nên mát hơn khi chúng thổi qua mặt nước, rồi len qua các viên gạch vào sân vận động.

Những công trình kiến trúc truyền thống từ thời Edo tại Nhật.

Ý tưởng của ông là hợp nhất nội thất và ngoại thất?

Nếu phải chọn một từ để nói về đặc điểm của thời hiện đại, thì đó là “tách biệt”. Không thể tránh khỏi việc kiến ​​trúc tách biệt nội và ngoại thất. Nhưng thời hiện đại đang cố gắng đặt một bức tường dày ngăn cách chúng ta và thiên nhiên, tạo ra một không gian độc lập với thiên nhiên.

Tôi thấy người Nhật chưa từng có khái niệm xây tường cho đến thời Edo. Hiên nhà và cửa trượt kết nối nhẹ nhàng với đường phố bên ngoài. Các ngôi nhà cũng rất nhạy cảm theo mùa mùa. Tôi đang nuôi một cô Shiba Inu trong căn hộ của mình. Khi trời nóng tôi có thể thấy nó nằm xuống sàn nhà mát mẻ. Còn khi trời lạnh, nó di chuyển đến một góc nhiều nắng hơn. Nó di chuyển đến các địa điểm khác nhau nhiều lần trong ngày. Con người từng có cách sống tương tự như vậy. Nhưng đến thời hiện đại hóa, chúng ta chia không gian sống theo chức năng, chẳng hạn như phòng ngủ và phòng trẻ em. Kết quả là mọi người tách biệt với nhau và tách biệt với thiên nhiên. Tôi không có ý định phủ nhận hoàn toàn chủ nghĩa hiện đại, nhưng tôi muốn mang lại sự kết nối nhẹ nhàng đó và sửa lại mối quan hệ của chúng ta với thiên nhiên. Tôi muốn xây dựng một sân vận động mở ra môi trường tự nhiên như thế.

TOYO ITO ĐỀ XUẤT MỘT MÁI NHÀ NHẤP NHÔ NẰM TRÊN 72 CÂY GỖ ĐƯỢC XẾP VÒNG QUANH SÂN VẬN ĐỘNG.
KỸ THUẬT DỰNG CỘT TRONG KIẾN TRÚC TRUYỀN THỐNG NHẬT BẢN.
TỪ TRÁI SANG PHẢI, CÔNG TRÌNH SANNAI-MARUYAMA, MAWAKI VÀ NGÔI CHÙA TŌSHŌDAI-JI
MỘT LỐI ĐI DÀI 850M XUNG QUANH SÂN VẬN ĐỘNG ĐỂ KHÁCH TỚI THĂM CÓ THỂ ĐI MỘT VÒNG TRÒN

Nhưng ông đã thua hai cuộc thi?

Lần đầu trong quá trình đưa Thế vận hội đến Tokyo, thiết kế hào nhoáng của Zaha Hadid đã được chọn rất nhanh, ngay cả khi một số phần của nó không phù hợp với thể lệ. Lần thứ hai là sau khi tăng chi phí xây dựng, cuộc thi bắt đầu lại. Thời gian đó ngân sách và thời điểm xây dựng là điều gây chú ý nhiều nhất. Tôi không nghĩ rằng có ai đó nỗ lực đặt ra câu hỏi cơ bản như: mục đích chúng ta xây dựng công trình này là gì? Điều này khá bất thường với một dự án cộng đồng. Quá trình lựa chọn không rõ ràng và thông tin đánh giá cũng không được công khai. Chẳng có tầm nhìn tổng thể về những thứ phải làm với toàn bộ khu vực đền thờ.

Không chỉ đến công trình này, tôi nhận ra chúng ta bị ràng buộc quá mức bởi cái “hiện tại” ngay trước mắt và không thể dừng lại dòng chảy của thời gian. Các cuộc thảo luận thiết yếu không có chỗ đứng trong xã hội.

Dân số đang giảm dần còn nguồn tài chính lại hạn chế. Ông có đồng ý rằng thời đại của các dự án kiến ​​trúc công cộng quy mô lớn đang đi đến một bước ngoặt?

Có rất nhiều ngôi nhà trống trên khắp Nhật Bản. Chúng ta cần suy nghĩ nhiều hơn về việc trùng tu và cải tạo những công trình cũ. Nếu chúng ta không thể xây dựng mới, chúng ta nên cải tạo cái cũ mà không phá huỷ chúng. Chúng ta nên hỏi cư dân rằng họ muốn sử dụng công trình công cộng của họ như thế nào và suy nghĩ về điều đó cùng nhau. Nếu chúng ta không làm điều đó, kiến ​​trúc sẽ không còn ý nghĩa. Các kiến ​​trúc sư của tương lai sẽ đóng vai trò phiên dịch viên và điều phối viên kết nối người quản lý công trình với các cư dân sử dụng.

Vai trò của kiến ​​trúc sư sẽ thay đổi, điều đó cần thời gian và công sức phải không?

Vâng, tôi nghĩ đó là điều quan trọng. Trên thực tế, tất cả cùng xem xét vấn đề khi chúng tôi xây dựng dự án Ngôi-nhà-cho-mọi-người. Quan trọng là quá trình từ quy hoạch đến xây dựng được minh bạch. Gần đây, tôi có tham gia vào việc đánh giá các đề xuất xây dựng lại bến phà Hiroshima-Miyajima và các cuộc phỏng vấn với nhà thiết kế đều đã công khai. Hội đồng đánh giá dựa trên trách nhiệm và kinh nghiệm của họ với các vấn đề liên quan. Khi mọi thứ được quyết định theo cách đó, người dân sẽ dễ dàng đồng ý và chấp nhận kết quả.https://www.youtube.com/embed/Oo3RZPm7kw8?feature=oembed

Làm thế nào mà anh tưởng tượng ra được tương lai mà mọi người cùng tạo ra này?

Tôi tin rằng trong tương lai chúng ta nên hướng đến sự hài hòa giữa thiên nhiên và dòng chảy thời gian. Tôi có hai chiếc đồng hồ chạy bên trong mình. Trong 5 năm qua, tôi nhiều lần ghé một hòn đảo ở biển Seto tên là Omishima. Thiên nhiên trên hòn đảo ôm trọn lấy tôi và tôi thấy thực sự bình yên khi thả mình vào khoảng thời gian trôi chậm chạp ở đó. Tôi nghĩ xa hơn một chút đến thế hệ sau, và cả thế hệ tiếp sau. Cảm giác về thời gian đó thật quý giá. Trên thực tế, những người trẻ tuổi cùng đến hòn đảo đó du lịch còn nhạy cảm với thời gian hơn nhiều. Nếu chúng ta tìm thấy một quan điểm khác với những thứ còn lại, rất có thể đó là dấu hiệu của một thời đại mới.

Thực hiện: Moronaga Yuji
Nguồn: Japan Policy Forum

Zeen is a next generation WordPress theme. It’s powerful, beautifully designed and comes with everything you need to engage your visitors and increase conversions.

Xem thêm
Made / Handhome