Hiệp “khùng”

Ngồi tại a21gallery vào buổi chiều, bên bàn nhậu đặt ngoài vườn chỉ cần dăm chai bia và chút đồ mặn cũng đủ để nói nhiều chuyện dông dài…

Trò chuyện với KTS Nguyễn Hòa Hiệp tại a21gallery

Một ngày của anh thường diễn ra thế nào?

Tôi cũng không biết nữa, hiếm khi nó đều đều như nhau, lúc nào cũng có bất ngờ.

Nhiều người gọi anh là Hiệp “Khùng”, anh nghĩ sao về cái tên này?

Tôi cũng không nhớ nữa, có thể từ hồi đi học tụi bạn gọi vậy. Tôi thấy cái tên này khá thời trang, nghe rất có số má.

Anh vốn không chơi và chỉ tiếp xúc với ít người, anh có lý do gì?

Do tôi không giỏi giao tiếp.

Anh hay gọi mình là “dân chơi”, vì sao anh nghĩ vậy?

Tại vì tôi luôn nghĩ đến chuyện chơi. Chơi ở đây không phải là đi chơi hay ăn chơi mà trong công việc hay làm gì đó đều ít nghĩ theo hướng nghiêm túc.

Anh đã ở Sài Gòn bao lâu rồi?

Tôi lên Sài Gòn từ 1996 sau khi đỗ Đại học Kiến trúc. Tôi ở đây thấy hợp và thích ở đây nhất so với những chỗ khác.

Một ngày anh dành bao nhiêu thời gian cho gia đình và bản thân?

Tôi dành cả ngày cho gia đình và bản thân, đó là lý do tôi đặt văn phòng làm việc tại nhà.

Anh mua sách hầu như liên tục và không tiếc tiền, thói quen này là sao anh?

Tôi mê đọc sách từ bé. Buổi tối hay nằm không và suy nghĩ thì tôi thường lôi sách ra đọc, nhiều lúc không chịu được điều gì đó, tôi cũng lôi sách ra đọc. Quãng sau 2000, hồi còn sinh viên, kiếm được nhiêu tiền, tôi toàn đặt mua sách trên Amazon, thích gì là mua hết, cũng không quan tâm lắm đến chuyện đắt rẻ.

Trước khi thành lập a21studio, tôi được biết năm 21 tuổi anh đã bắt đầu đi làm và ít đến lớp. Dạo đó hầu hết những thiết kế của anh đều rất ít được xây, có phải thứ anh vẽ thực sự khó xài? Và thời điểm đó, anh nghĩ sao về điều này?

Hồi đó có thể chém gió là không ai hiểu thứ mình vẽ nhưng giờ nghĩ lại thấy nó không đủ tốt để xài. Bản vẽ của tôi năm ngoái thậm chí tháng trước, giờ nhìn lại thấy cũng không đủ tốt. Nếu đủ tốt, tôi đã nhớ toàn bộ những thiết kế đó rồi. May mắn là không có công trình nào tôi vẽ thời đó được xây. Tôi vẫn còn giữ cuốn sổ vẽ hồi đấy, lúc trước nhìn thứ mình vẽ thấy đẹp lắm nhưng giờ thấy tầm thường quá. So với những thứ mới đây thì kém xa. Nên dạođó chắc chắn không có gì hay để mà xài.

Sau khi thành lập a21studio, công việc của văn phòng có luôn thuận lợi?

Cũng nhiều người tới nhờ vẽ, công việc không hẳn thuận lợi nếu nhìn ở góc độ tiền bạc. Tại khi vẽ tôi thường ít khi kí hợp đồng hay yêu cầu phải ứng tiền trước. Tôi cứ vẽ cho đến khi biết chắc người ta chịu xây. Tuyệt nhiên không có kiểu gặp nhau nói chuyện xong, ký hợp đồng, ứng tiền rồi mới vẽ. Đến giờ cách làm đó vẫn không thay đổi. So với hồi mới thành lập văn phòng thì cơ hội nhiều nhưng không dễ dàng cho lắm.

10 năm làm nghề, có điều gì trong anh đã thay đổi và điều gì không hề thay đổi?

Tôi không còn khắc nghiệt như trước, có lẽ do không đủ giỏi như mình nghĩ. Trước đây, gặp điều gì không đúng, tôi hay tức giận trong văn phòng, nhưng giờ nghĩ lại thấy mình không đủ giỏi để sửa mọi thứ cho tốt, không đủ kiên nhẫn để làm điều đó. Còn điều mà 10 năm qua không thay đổi chắc là ngoại hình của tôi. (cười).

Trước đây anh từng làm rất ít công trình, hầu như toàn từ chối yêu cầu thiết kế và chỉ vẽ cho người thân quen, bạn bè. Giờ thì số lượng công trình của anh mỗi năm là rất nhiều và anh đều nhận. Vì sao có sự thay đổi này?

Tôi muốn coi cái giới hạn của mình, coi xem mình vẽ sẽ thế nào tiếp nữa.

Càng nhiều công trình đến với mình, tôi càng muốn vẽ. Ngoài ra có một số lý do, trước đây, ai đến nhờ vẽ chắc đều do tò mò vì hồi đó tôi đâu có công trình nào để chứng minh, tôi từng cư xử thô lỗ lắm để từ chối, để coi ai thực sự cần. Nhưng giờ nhiều chủ đầu tư họ hiểu, họ chiều mình nên ai tới cũng dễ thương, mình cũng không có cơ hội để từ chối.

Công việc của a21 theo chúng tôi có 2 mốc quan trọng, trước và sau năm 2014, mỗi giai đoạn kéo dài 5 năm. Sự chuyển đổi này có phải là tất yếu sau năm 2014 rất thành công của anh không hay có lý do gì khác?

Tôi không nghĩ năm 2014 là điểm thành công vì tất cả những người tôi vẽ cho đều không ai biết tôi có giải thưởng hay thành tựu nào cả. Giải thưởng nếu có cũng chỉ là một sự ghi nhận tại thời điểm đó còn quá trình làm nghề thì lại rất dài. Tôi không quan niệm khi có giải thưởng hay công trình tốt thì đứng nhìn lại rồi suy nghĩ, thường tôi quên rất nhanh những điều đó.

Vì sao anh xài đồ phế liệu khi làm kiến trúc?

Có 3 lý do. Đầu tiên là tôi không muốn tiêu thụ đồ mới. Một món đồ cần cho xây dựng tôi đều tự đặt câu hỏi có cần thiết phải xài hay không vì kiến trúc sư thường sử dụng vật liệu do thói quen và bị các nhà kinh tế chi phối. Thường là không cần, nếu cần thì tôi cố gắng tìm những đồ không sản xuất mới. Lý do thứ 2, đồ cũ và phế liệu tôi xài đều có sự chọn lọc. Thời xưa, việc sản xuất và nguồn nguyên vật liệu còn rất tốt thì chắc chắn nó tốt hơn đồ mới bây giờ. Thứ 3 là đồ cũ và phế liệu thường rất đẹp sau một thời gian sử dụng.

Với khối lượng công việc hiện tại, anh chắc hẳn kiếm được nhiều tiền?

Thời điểm hiện tại thì không quan tâm lắm, tôi làm rất nhiều, người ta hối lấy tiền cũng nhiều nhưng tôi không muốn lấy chỉ là thấy chán với những loại giao dịch, những hợp đồng kinh tế với các điều khoản ràng buộc. Tất cả chỉ vì một sự an toàn, an tâm cho bản thân người ta, để tôi nhận tiền thì họ an tâm tôi sẽ vẽ cho họ thay vì cùng quan tâm nhiều hơn đến những suy nghĩ tôi dành cho thiết kế.

Mình càng ngày càng quý những thứ mình vẽ ra, có nhiều công trình làm rất tốt, rất đẹp và đúng ý mình nhưng người ta lại xài không đúng, không tốt. Sau một thời gian sử dụng, họ sang nhượng lại nó hoặc làm cho nó không đúng với tinh thần ban đầu mình hướng đến. Tôi còn sức sao thì sống thế, không cần phải có một khoản tiền để an tâm trong cuộc sống. Tôi cố gắng càng chậm lấy tiền của chủ đầu tư càng tốt dù người ta hối đưa tiền để kiểm soát toàn bộ ý đồ tôi muốn cho công trình. Đến phút cuối nếu không thể kiểm soát được thì tôi có thể từ bỏ công trình bất kỳ lúc nào mà không có sự tiếc nuối.

Tôi ít quan tâm đến việc kiếm được bao tiền, hợp đồng ký tá là hình thức với nhau, chủ đầu tư có đưa tiền, tôi cũng dành phần nhiều cho việc tìm kiếm và mua lại những thứ tốt đẹp nhất cho công trình của họ và họ thường không biết điều đó. Tôi muốn cởi bỏ mọi sự ràng buộc vì khi làm công trình, cả tôi và chủ đầu tư đều phải đầu tư thì nó mới tốt được.

Nghĩ đi cũng phải nghĩ lại, khi mình có một thiết kế, chủ đầu tư họ cũng phải bỏ bao tiền ra mua đất và xây lên, họ cho cơ hội để được thử nghiệm thứ mình nghĩ ra vì mình là kiến trúc sư mà. Họ đầu tư để tôi được làm những trò điên khùng, họ trả tiền cho chuyện chơi của mình, nên nhiều khi tôi không muốn lấy tiền của họ. Thậm chí tôi đã từng nghĩ nếu mình đủ giàu, mình nên trả thêm cho người ta vì họ đã tìm đến và cho cơ hội được thể hiện điều mình nghĩ.

Khi ở tâm thế đó, tôi thường ít nghĩ đến chuyện tiền bạc, chỉ tập trung làm một thứ gì đó tốt nhất để tôi và chủ đầu tư có cơ hội kiếm thêm tiền, làm những điều tốt đẹp tiếp theo cùng nhau. Đó cũng là lý do tôi làm cho rất ít chủ đầu tư vì cũng không có nhiều người hiểu hoặc kiên nhẫn cùng tôi trong chuyện này. Chuyện này vốn cũng bình thường nên ít nói ra, nhân đây nói một lần rồi thôi.

Nhắc đến Hiệp “Khùng” thời điểm này, sau 10 năm a21studio vẽ và thực hiện nhiều công trình tại Việt Nam. Có không ít chủ đầu tư chỉ mong được anh vẽ cho, thậm chí tôi biết là có chủ đầu tư còn bắt anh hứa phải vẽ cho họ. Anh ứng xử sao với khái niệm “mong được Hiệp vẽ cho”?

Tôi thường ghi chép mọi dự án vào sổ và khi khối lượng công việc đang còn nhiều thì tôi hay dặn mình và anh em trong văn phòng không nhận thêm công trình mới. Tôi cố gắng ít giao tiếp với mọi người và từ chối vẽ ngay từ đầu vì sợ họ sẽ đưa tới một khu đất đẹp, một yêu cầu thiết kế nào đó khiến mình suy nghĩ, và khi mình nghĩ ra một ý hay dễ khiến mình có khuynh hướng nhận lời vẽ cho họ.

Tôi cũng chẳng tự hào hoặc suy nghĩ gì nhiều về khái niệm trên. Có không ít tin đồn như vậy, từng có người kể lại vì tôi kiêu quá và chủ đầu tư mong được tôi vẽ cho nên tôi có thể áp đặt mọi thứ khi thiết kế, họ không có quyền can thiệp hay phản biện những gì tôi làm. Điều đó hoàn toàn không đúng!

Một ý tưởng mà không có phản biện, không có va đập sẽ không tốt. Tôi mong chủ đầu tư phản biện và tham gia quá trời, thiếu sự tranh luận công trình sẽ không hay đâu. Nhiều khi mọi người nói tôi áp đặt và bảo thủ không nghe bất kì ai nhưng thực sự tôi không quan tâm lắm về việc họ nghĩ mình thế nào. Có nhiều chủ đầu tư tôi vẽ cho họ một cái nhà, họ đều nói là đẹp lắm rồi, đừng sửa nữa để cho xây nhưng tôi vẫn tiếp tục vẽ, vẽ đến khi tôi thấy ổn thì xây. Theo tôi, đó không phải là sự bảo thủ, còn suy nghĩ được tiếp thì tôi sẽ nghĩ đến khi nào thấy ổn.

Tôi có gặp và quen nhiều chủ đầu tư của anh, phần nhiều cuộc sống của họ thay đổi tích cực sau khi được anh thiết kế cho họ, dù là công trình nhà ở nhỏ hay một khách sạn lớn. Anh có gì để nói về những chủ đầu tư của mình?

Tôi luôn vẽ những công trình cho chủ đầu tư với tâm thế vẽ cho bản thân mình. Nhiều người thay đổi tích cực thì mừng cho họ nhưng tôi không làm để cho họ tốt lên. Nhiều khi cũng nên tỉnh táo, mình mới chỉ đang nghe một chiều về những điều tốt đẹp. Tôi từng nghe không ít những lời phỉ báng về thiết kế của mình. Tôi hy vọng phần trăm những điều tốt do ảnh hưởng từ tôi sẽ ngày càng nhiều lên nhưng phải tỉnh táo, tránh sự chủ quan về những lời khen ngợi.

Văn phòng a21studio không bao giờ tuyển dụng. Vì sao vậy anh?

Tôi không bao giờ muốn a21studio là một văn phòng hay một công ty, tôi nghĩ đây là một nhóm người ô hợp, mỗi đứa một kiểu rồi cùng làm việc với nhau. Giống như một ban nhạc được thành lập thôi. Ngay từ đầu tôi đã không thích một văn phòng tập trung những người giỏi, làm những điều hay ho tốt đẹp nên phải đăng tin tìm kiếm nhân tài…

Ở đây ai thích thì đến chơi, nói chuyện và phù hợp thì làm việc với nhau.

Anh tìm kiếm điều gì trong kiến trúc?

Năm 2009, tôi mở a21studio, anh Minh chủ nhà M11 hỏi tôi kế hoạch 5 năm sau sẽ ra sao, tôi nói 5 năm sau tôi muốn cả thế giới biết tới a21studio. Rồi sau đó tôi nghĩ về
5 năm tiếp theo, tôi muốn đóng cửa văn phòng để không còn ai biết tới nữa. Tôi muốn dẹp văn phòng không phải vì chán đâu, tôi chỉ thấy có cái văn phòng này đơn giản là nơi mọi người tới nhờ thiết kế. Tôi tính đóng nó lại để làm những thứ nhỏ xíu ví dự như triển lãm 365 tay nắm cửa trước đây, hay 36 chiếc ghế gỗ cũ cho tụi nhỏ. Trong năm vừa rồi tôi vẫn còn ý định đó nhưng giờ lại phải cố cho xong những việc lớn để đóng nó lại. Việc tìm kiếm gì trong nghề này của tôi nó đến rất từ từ. Tôi làm vì tôi thích rồi trong quá trình đi tìm thì kiếm được chút gì đó cho bản thân. Cứ đi thôi, tìm được gì thì lượm.

a21gallery là căn nhà anh đang ở, yếu tố kiến trúc và sự tự do trong thiết kế ngôi nhà này khác gì so với những ngôi nhà trước anh từng thực hiện?

Tôi ở nhà này hàng ngày, làm nên, tưởng nó là đẹp nhất nhưng vẫn nhìn ra bao nhiêu là lỗi. Sự tự do là do mình, do cái đầu mình. Cái nhà này hay công trình nào khác đều thể hiện quan điểm của tôi trong một thời điểm, sau đó ngó lại thấy vẫn đầy lỗi. Đây là công trình đầu tiên tôi dùng đa số là đồ phế liệu và chúng đã có một đời sống mới rất kiêu ngạo.

Khi vẽ ngôi nhà này, điều khiến anh suy nghĩ nhất là gì?

Bawa ở Sri Lanka hay Le Baragan ở Mexico đều có một công trình nhà ở đã trở thành di sản, một điểm du lịch và càng ngày càng có giá trị theo thời gian. Tôi suy nghĩ về cái nhà này cũng theo quan điểm như vậy. Khi thiết kế, tôi cũng muốn căn nhà về sau sẽ trở thành di sản, một điểm phải ghé thăm khi ai đó tới Sài Gòn chẳng hạn.

Ngôi nhà này làm phần nhiều từ đồ phế liệu, sao anh có nhiều đồ phế liệu để làm căn nhà này thế?

Tôi có một quá trình nhiều năm rồi đi gom và thu thập đồ phế liệu, cái gì tôi cũng nhìn ra được cách thức sử dụng nếu món đồ đó tốt và đẹp. Như triển lãm 365 Tay Nắm Cửa làm năm 2018 tôi cũng có thể nhìn ra được hơn 300 món đồ có thể dùng làm tay nắm cửa. Có lẽ là do con mắt mình nhìn ra được nên lượm được nhiều thứ hay ho.

Nếu không còn ở ngôi nhà này, anh sẽ dùng nó để làm gì?

Để làm gì à, người cho miếng đất để làm cái nhà này tôi có nói sẽ gửi lại họ miếng đất và căn nhà nhưng họ không nhận vì không thể kiểm soát được nó. Có lẽ cứ để không thôi vậy.

Cảm ơn anh Hiệp!


Thực hiện
Trần Trung Hiếu

Thời gian
2019

Ảnh
Triệu Chiến