Thích ứng và An cư

Mô tả

Trên hành trình di cư và lập nghiệp, cư dân phương Nam đã kiến tạo nên những cộng đồng cư trú bền vững. Tại đây, họ xây dựng làng mạc, chợ búa, chùa miếu, và tạo lập những không gian sống an toàn và thích dụng. Những không gian này phản ánh sự biến đổi và thích nghi với các điều kiện tự nhiên và văn hoá đặc trưng. Trải qua nhiều thế hệ, chính những căn nhà ấy cũng trở thành chiếc ‘hộp ký ức’, lưu giữ câu chuyện về tổ tiên, các mối quan hệ đạo nghĩa và những mong ước của gia tộc trên vùng đất mới.

Nhìn theo chiều kích của tính thời gian, ngôi nhà không chỉ là một công trình vật chất mà còn là sự tích lũy của tri thức xây dựng, lịch sử sử dụng giàu tình cảm, và những giấc mơ được trao gửi qua nhiều thế hệ. Dù trải qua nhiều biến đổi để phù hợp với thời tiết, nhu cầu xã hội và thay đổi kinh tế, nhưng những không gian tinh thần thiết yếu như nơi thờ tự và tiếp khách vẫn được gìn giữ, thể hiện tính liên tục của các yếu tố truyền thống.

Với người dân miền Nam, những người vốn xem trọng đời sống nông nghiệp, câu tục ngữ “an cư lạc nghiệp” đã trở thành một phương châm sống, nhấn mạnh rằng chốn ở ổn định là nền tảng cho sự phát triển dòng họ. Chính từ đây, gia đình dần đông thành viên, với nhiều thế hệ cùng tham gia canh tác và chăm sóc cho nhau, để rồi củng cố một hệ thống tương hỗ vững chắc. Chính sự phân chia và tổ chức không gian trong ngôi nhà truyền thống cũng phản ánh tinh thần sẻ chia và quan tâm của gia đình đa thế hệ, và gợi mở nhiều tham chiếu quý cho việc kiến tạo không gian sống giàu tính tương tác cho xã hội ngày nay.

Triển lãm kiến trúc “Thích ứng và An cư”, diễn ra vào tháng 12/2024 tại TOTO Information Center, thể hiện mối quan tâm đặc biệt đến tri thức bản địa và sự thích ứng trong các xã hội từ truyền thống đến đương đại. Quyển sách mà bạn đang cầm trên tay được phát triển dựa trên những ghi chép thực hiện trong thời gian triển lãm, bao gồm các bài tiểu luận và đối thoại của K59 Atelier, Tản Mạn Kiến Trúc và Ryosuke Koizumi, đan xen cùng các bài viết của Giáo sư Christina Schwenkel, Giáo sư Kelly Shannon và Giáo sư Bruno de Meulder.

Các bài viết xoay quanh quan điểm và nghiên cứu về kiến trúc thích ứng với khí hậu và văn hóa bản địa. Nội dung các bài viết sẽ đi từ thực địa: các ghi chép điền dã về nhà ở truyền thống của Tản Mạn Kiến Trúc; đến suy nghĩ về cây xanh trong các khu tập thể cũ của Giáo sư Christina Schwenkel – tiến sĩ Nhân học tại Đại Học California – Riverside. Bằng sự quan sát các dòng chảy mới của kiến trúc, cô Kelly Shannon và thầy De Meulder – giáo sư về Kiến trúc và Đô thị học tại Đại học Ku Leuven thảo luận về các đặc trưng của kiến trúc đương đại Nhiệt đới mới. Tiếp đến, ấn phẩm trình bày chín đặc điểm về Kiến trúc Thích ứng theo góc nhìn của K59 Atelier, cùng nghiên cứu tỉ mỉ về nội thất và tư thế ngồi của người Việt do kiến trúc sư Ryosuke Koizumi thực hiện. Sự kết hợp này nhằm gợi mở suy nghĩ về tính liên tục và sự biến đổi của kiến trúc thích ứng qua các giai đoạn, từ đó cho thấy cách con người tương tác và thích nghi với các điều kiện sống đa dạng.

Phần cuối trình bày những hình ảnh từ triển lãm “Thích ứng và An cư”, kèm những suy tư phản hồi người tham dự quanh chủ đề thích ứng và an cư An Cư.

Trong bối cảnh đô thị hóa và quốc tế hóa nhanh chóng, chúng tôi tin rằng việc kế thừa và phát triển tri thức bản địa trong kiến trúc sẽ mở ra những hướng tiếp cận bền vững, tôn trọng cộng đồng và cân nhắc các yếu tố mật thiết của đời sống địa phương.